Этычныя прынцыпы

Сярэдні час, неабходны для першапачатковай ацэнкі прадстаўленых рукапісаў, складае 6 дзён. Сярэдні час, неабходны для разгляду прадстаўленых рукапісаў, складае 17 дзён. Часопіс выходзіць штогод у студзені. Такім чынам, час ад падачы артыкула да публікацыі залежыць ад даты падачы, і артыкулы, прадстаўленыя бліжэй да даты публікацыі, могуць быць апублікаваныя толькі ў нумары за наступны год.

“Acta Albaruthenica” ‒ часопіс адкрытага доступу, гэта значыць, што ўвесь яго змест даступны бясплатна для карыстальніка або яго ўстановы. Карыстальнікі могуць чытаць, спампоўваць, капіраваць, распаўсюджваць, раздрукоўваць, шукаць або спасылацца на поўны тэкст артыкула, а таксама выкарыстоўваць артыкулы ў любых іншых законных мэтах без папярэдняга дазволу Выдаўца або Аўтара.

Этычныя прынцыпы

Каб прадухіліць з’явы, вядомыя як “ghostwriting” i “guest authorship”, Рэдакцыя надае асаблівую ўвагу надзейнасці навуковых публікацый і патрабуе згадвання Аўтараў / Суаўтараў, якія зрабілі значны ўнёсак у публікацыю.

Тэксты правяраюцца праграмным забеспячэннем для барацьбы з плагіятам iThenticate.

Мы таксама просім Вас падаваць інфармацыю пра крыніцы фінансавання публікацыі і пра ўнёскі навукова-даследчых устаноў, асацыяцый і іншых арганізацый.

Усе матэрыялы, прадстаўленыя ў рэдакцыю, атрымліваюць дзве ананімныя рэцэнзіі. Публікацыя ў часопісе “Acta Albaruthenica” бясплатная.

Штучны інтэлект можа выкарыстоўвацца для лінгвістычнай карэктуры і тэхнічнай падрыхтоўкі бібліяграфіі, але не для напісання самога тэксту.

Аўтары абавязаны паведаміць рэдакцыі назву выкарыстанага інструмента штучнага інтэлекту і растлумачыць мэту і спосаб выкарыстання штучнага інтэлекту ў артыкуле.

Палітыка аўтарства

Публікацыя бясплатная для ўсіх Аўтараў.
Аўтар можа падаваць для публікацыі толькі арыгінальныя тэксты. Працы і / або даныя іншых даследчыкаў, выкарыстаныя ў артыкуле, павінны быць належным чынам пазначаны як цытаты.
Усе артыкулы, прадстаўленыя ў Часопіс, правяраюцца з дапамогай сістэмы антыплагіяту iThenticate. Плагіят, самаплагіят або фальсіфікацыя даных недапушчальныя.
Аўтары, якія прадстаўляюць працы, напісаныя некалькімі Аўтарамі, павінны раскрываць унёсак асобных Аўтараў, у тым ліку афіліяцыю, інфармацыю пра тое, хто адказваў за канцэпцыю, ідэі, метады, пратаколы і г.д., выкарыстаныя ў артыкуле.
Ghostwriting (напісанне артыкулаў “па замове” без указання аўтара) і guest authorship (падаванне асобы, якая не ўнесла ніякага ўкладу ў напісанне артыкула, у шэрагу аўтараў) лічацца парушэннем навуковай этыкі, і любыя выяўленыя выпадкі будуць раскрытыя, у тым ліку будуць апавешчаны адпаведныя арганізацыі: месца працы аўтара, навуковыя таварыствы і асацыяцыі навуковых рэдактараў.
Купля або продаж аўтарства навуковых артыкулаў, незалежна ад таго, былі яны прыняты да публікацыі ці не, недапушчальныя.

Працэдуру разгляду падазрэнняў у плагіяце, самаплагіяце, фальсіфікацыі даных, напісанні тэкстаў пад замову і запрошаным аўтарстве можна знайсці тут: http://www.ebib.pl/pliki/25/full_set_of_polish_flowcharts.pdf

Прынцып роўнага стаўлення

Раса, пол (у тым ліку цяжарнасць і гендарная ідэнтычнасць), сэксуальная арыентацыя, рэлігія, нацыянальнасць, грамадзянства, узрост, сямейнае становішча, інваліднасць і палітычныя погляды Аўтараў не ўплываюць на ацэнку тэкстаў. Артыкулы ацэньваюцца выключна па іх змесце.

Выкананне прававых і этычных патрабаванняў

Аўтары, якія ўдзельнічаюць у даследаванні, павінны выконваць дзеючае заканадаўства і этычныя прынцыпы.

Прадухіленне канфліктаў інтарэсаў

Неапублікаваныя тэксты, канфідэнцыяльная інфармацыя і ідэі павінны захоўвацца ў таямніцы і не могуць выкарыстоўвацца Рэдакцыяй або іншымі асобамі, якія ўдзельнічаюць у працэсе публікацыі, без пісьмовай згоды Аўтараў.
Аўтары, рэцэнзенты і рэдактары абавязаны раскрываць канфлікты інтарэсаў.

Стандарты для Аўтараў

Навуковая сумленнасць:

Аўтары абавязаны прадстаўляць вынікі даследаванняў і аб’ектыўнай дыскусіі, звязанай з імі. Артыкулы павінны ўтрымліваць дастаткова інфармацыі, каб ідэнтыфікаваць крыніцы і іншыя маглі зрабіць рэплікацыю даследавання. Прэзентацыя або інтэрпрэтацыя даных, не адпаведныя прынцыпам этыкі публікацыі, непрымальныя і могуць прывесці да адклікання артыкула.

Арыгінальнасць:

Аўтары могуць прадстаўляць толькі свае ўласныя арыгінальныя працы. Даследаванні і даныя іншых навукоўцаў павінны быць належным чынам і выразна цытаваныя або пазначаныя. Плагіят або фальсіфікацыя даных недапушчальныя.

Доступ да даных:

Аўтараў могуць папрасіць падзяліцца данымі даследавання, якое не згадваецца ў тэксце, і яны абавязаны забяспечыць доступ да гэтых даных нават пасля публікацыі.

Пазбяганне канфлікту інтарэсаў Аўтараў:

Аўтары не павінны публікаваць адно і тое ж даследаванне ў больш чым адным часопісе. Падача аднаго і таго ж рукапісу ў некалькі часопісаў лічыцца неэтычнай.

Аўтарства артыкула:

Аўтары, якія падаюць калектыўную працу, павінны раскрыць уклад асобных Аўтараў (у тым ліку афіліяцыі і ўзровень унёску: канцэпцыя, ідэі, метады, пратаколы і г. д.).
Ghostwriting i guest authorship лічацца парушэннем навуковай этыкі; любыя выяўленыя выпадкі будуць раскрыты і адпаведныя ўстановы будуць апавешчаныя.
Аўтары абавязаны гарантаваць, што ўсе Суаўтары згодныя з канчатковай версіяй рукапісу.

Надзейнасць крыніц:

Аўтары абавязаны ўключыць у бібліяграфію ўсе публікацыі, якія выкарыстоўваліся пры падрыхтоўцы артыкула.

Памылкі ў артыкуле:

Калі аўтары выяўляюць істотныя памылкі або недакладнасці ў сваім артыкуле, яны абавязаны неадкладна паведаміць пра гэта Рэдакцыі, каб артыкул мог быць адкліканы або памылкі выпраўлены.

Функцыі і абавязкі Аўтараў

Часопіс прытрымліваецца рэкамендацый CSE, якія вызначаюць ролі Аўтараў. Адносіны паміж Аўтарам і Рэдактарам заснаваныя на прынцыпе канфідэнцыяльнасці.

Аўтар-карэспандэнт адказвае за ўсю перапіску і запыты паміж Часопісам і Аўтарамі, у тым ліку за ўнясенне выпраўленняў, прадастаўленне зваротнай сувязі і неабходных згод і дазволаў.

Аўтары

падаюць дэкларацыю, якая пацвярджае арыгінальнасць прадстаўленай працы;
раскрываюць арыгінальнасць зместу, свой рэальны ўклад у даследаванне, канфлікты інтарэсаў і крыніцы фінансавання;
выконваюць рэкамендацыі Часопіса або Выдаўца па паўторным выкарыстанні матэрыялаў, абароненых аўтарскім правам, і забяспечваюць іх належнае прадстаўленне. Гэта таксама датычыць папярэдніх уласных прац Аўтараў;
павінны ведаць пра абавязацельствы па абмене данымі, якіх патрабуюць арганізацыі-спонсары (гл. палітыку Часопіса па абмене данымі);
у выпадку даследаванняў з удзелам людзей, канфідэнцыяльных або іншых абароненых законам матэрыялаў Аўтары павінны прадставіць адпаведныя згоды і дазволы.

Часопіс прытрымліваецца рэкамендацый Міжнароднага камітэта рэдактараў медыцынскіх часопісаў (International Committee of Medical Journal Editors ICMJE) і вызначае Аўтара як асобу, якая зрабіла істотны інтэлектуальны ўнёсак у даследаванне, падрыхтавала або крытычна перагледзела рукапіс на прадмет важнага інтэлектуальнага зместу, ухваліла канчатковую версію артыкула для публікацыі і нясе адказнасць за ўсе аспекты працы, звязаныя з яе дакладнасцю і цэласнасцю. Каб лічыцца Аўтарам, неабходна выканаць усе чатыры крытэрыі.

Аўтар, які вядзе перапіску, пацвярджае, што ўсе асобы, пазначаныя ў якасці Аўтараў, зрабілі істотны ўнёсак у даследаванне, прапанаванае да ўвагі ў прадстаўленым артыкуле, і што ўсе гэтыя асобы ўдзельнічалі ў падрыхтоўцы ўсяго рукапісу.

Суаўтары

Асобы, якія не адпавядаюць усім чатыром крытэрыям аўтарства, не могуць быць названыя Аўтарамі. Унёсак кожнага Аўтара павінен быць належным чынам адзначаны ў падзяках у рукапісе ў адпаведнасці з рэкамендацыямі ICMJE. Такія асобы могуць, сярод іншага, адказваць за:

а) атрыманне фінансавання;

б) агульны нагляд за даследчай групай або адміністрацыйную падтрымку;

в) дапамогу ў напісанні;

г) тэхнічнае рэдагаванне;

д) лінгвістычную карэктуру;

е) канчатковую карэктуру.

У выпадку, калі ўнёскі няроўныя, Рэдактары рэкамендуюць падаваць падрабязную інфармацыю пра ўнёсак кожнага Аўтара. Часопіс рашуча падтрымлівае выкарыстанне таксаноміі роляў Аўтараў CRediT для апісання канкрэтных роляў кожнага Аўтара. Больш інфармацыі пра CRediT на:

https://onlinelibrary.wiley.com/doi/epdf/10.1002/leap.1210

Змены ў аўтарстве

Калі Аўтары просяць дадаць або выдаліць Аўтара пасля падачы або публікацыі артыкула, яны павінны абгрунтаваць такую змену і даць згоду ў форме подпісу ад усіх пералічаных Аўтараў, у тым ліку ад асобы, якую трэба дадаць або выдаліць. Змены аўтарства дапускаюцца толькі перад прыняццем рукапісу да публікацыі і толькі пасля адабрэння Рэдактарам. Рэдактар можа ўхваліць змены аўтарства, у тым ліку змену імя, дапаўненне, выдаленне або змяненне парадку аўтараў, пасля таго, як артыкул будзе прыняты да публікацыі. Такія запыты, аднак, прывядуць да прыпынення працы з рукапісам, пакуль не вырашыцца гэтае пытанне. Для ўжо надрукаваных матэрыялаў публікуецца выпраўленне.

Аўтарства штучнага інтэлекту (ШІ)

Пры падачы артыкула Часопіс патрабуе ад Аўтараў раскрыць інфармацыю пра тое, ці выкарыстоўвалі яны тэхналогіі штучнага інтэлекту для стварэння кантэнту (напрыклад, вялікія моўныя мадэлі [LLM], чат-боты або генератары малюнкаў). Аўтары, якія выкарыстоўвалі такія інструменты, павінны пазначыць аб’ём і спосаб іх выкарыстання ў суправаджальным лісце або ў асноўнай частцы прадстаўленага артыкула. Выкарыстанне ШІ для дапамогі ў напісанні павінна быць раскрыта ў раздзеле падзяк.

Непрымальныя формы аўтарства

Тры тыпы аўтарства лічацца непрымальнымі:

а) аўтары-прывіды (ghost authors) ‒ асобы, якія зрабілі значны ўнёсак, але не былі ідэнтыфікаваныя;

б) запрошаныя аўтары (guest authors) ‒ асобы, якія не зрабілі істотнага ўнёску;

в) аўтары дзеля ветлівасці ‒ асобы, слаба звязаныя з даследаваннем.

Часопіс прытрымліваецца вызначэнняў няправільнага аўтарства, распрацаваных Радай навуковых рэдактараў: https://www.councilscienceeditors.org/2-2-authorship-and-authorship-responsibilities.

Канфлікты інтарэсаў / спрэчныя інтарэсы

Усе Аўтары павінны раскрываць любыя канфлікты інтарэсаў, якія вызначаюцца як фінансавыя або асабістыя адносіны з іншымі асобамі ці арганізацыямі, дзеянні, якія могуць паспрыяць прадузятым адносінам да прадстаўленага артыкула. Гэтыя канфлікты ўключаюць сярод іншага сямейныя, працоўныя сувязі, кансультацыйныя паслугі, ганарары і фінансаванне.

Канфлікт інтарэсаў таксама распаўсюджваецца на адносіны Аўтараў з Рэдактарамі, Рэцэнзентамі, Рэдакцыйнай Калегіяй, Рэдакцыяй і Выдаўцом. Аўтарам рэкамендуецца паведамляць пра патэнцыяльныя канфлікты інтарэсаў перад падачай рукапісаў або падчас рэдакцыйнага працэсу. Часопіс таксама прымае раскрыццё інфармацыі, зробленае пасля публікацыі. Патэнцыяльныя канфлікты інтарэсаў сярод супрацоўнікаў Часопіса, у тым ліку Рэдактараў, членаў Рэдакцыйнай Калегіі, супрацоўнікаў і Выдаўца, будуць раскрыты на сайце часопіса.

Інтэлектуальная ўласнасць

Усе Аўтары абавязаны прыняць умовы ЛІЦЭНЗІЙНАГА ДАГАВОРА (UMOWY LICENCYJNEJ). Аўтар-карэспандэнт павінен прадставіць падпісаную дамову пры падачы або прыняцці артыкула. Падаючы рукапіс, Аўтар-карэспандэнт ‒ таксама ад імя ўсіх Аўтараў ‒ пацвярджае, што:

праца з’яўляецца арыгінальнай;
раней не публікавалася і не разглядаецца для публікацыі ў іншым месцы;
усе матэрыялы, абароненыя аўтарскім правам (напрыклад, доўгія цытаты або ўрыўкі), былі належным чынам пазначаны, і аўтар атрымаў дазвол на іх выкарыстанне.

З 2025 года часопіс выдаецца па мадэлі адкрытага доступу CC BY-NC 4.0, якая дазваляе распаўсюджванне, паўторнае выкарыстанне і адаптацыю з указаннем аўтарства (да 2025 года дзейнічала ліцэнзія CC BY-NC-ND 3.0 PL). Доступ азначае капіраванне або распаўсюджванне артыкула ці яго частак на любым носьбіце або ў любым фармаце ў любых некамерцыйных мэтах. Адаптацыя азначае рэміксаванне, трансфармацыю і стварэнне матэрыялаў на аснове ўжо апублікаваных, нават у некамерцыйных мэтах. Апублікаванымі артыкуламі можна свабодна карыстацца пры ўмове належнага пазначэння аўтарства першапачатковай публікацыі і адсутнасці дадатковых юрыдычных або тэхналагічных абмежаванняў.

Аўтары захоўваюць аўтарскія правы на апублікаваныя матэрыялы і даюць часопісу невыключную ліцэнзію на публікацыю артыкулаў. Калі Аўтары не могуць захаваць аўтарскія правы на свой рукапіс, ім варта звязацца з Рэдакцыяй перад яго адпраўкай.

Плагіят, дубляванне публікацый і фальсіфікацыя даных

Да публікацыі прымаюцца толькі арыгінальныя працы. Усе цытаты павінны быць належным чынам пазначаны і мець спасылкі. Любое нераскрытае капіраванне вялікіх частак тэксту або прыпісванне ідэй, аргументаў або вынікаў працы іншай асобы будзе лічыцца плагіятам. Згодна з вызначэннем Бюро па цэласнасці даследаванняў, гэтыя практыкі ўключаюць, сярод іншага, крадзеж або незаконнае прысваенне інтэлектуальнай уласнасці і значнае капіраванне тэксту працы іншай асобы без указання аўтара:

https://ori.hhs.gov/ori-policy-plagiarism.

Аўтары павінны быць надзвычай асцярожнымі пры перафразаванні або кароткім пераказе публікацый іншых аўтараў. Перадрук тэксту не дапускаецца і будзе разглядацца як самаплагіят (згодна з рэкамендацыямі COPE: “фрагменты аднаго і таго ж тэксту, якія з’яўляюцца ў некалькіх публікацыях аднаго і таго ж аўтара”). Дубляванне публікацыі адбываецца, калі Аўтар наўмысна ці ненаўмысна перавыдае ўласную працу, не паведаміўшы Рэдактару пра папярэднюю публікацыю, і змест артыкула істотна перасякаецца з раней апублікаванай працай (друкаванай або электроннай) без належнай спасылкі (Ф. А. Хабібзадэ і М. Вінкер, “Дубляванне публікацыі і плагіят: матывы і сродкі”. Notfall Rettungsmed 12, (2009), 415–418. DOI: 10.1007/s10049-009-1229-7).

Часопіс карыстаецца паслугай Similarity Check па праверцы на арыгінальнасць прадстаўленых рукапісаў (https://www.crossref.org/services/similarity-check/) і інструментам iThenticate для барацьбы з плагіятам. У выпадку выяўлення плагіяту Рэдакцыя неадкладна адхіліць рукапіс і, у залежнасці ад абставін, можа прыняць далейшыя меры ў адпаведнасці з рэкамендацыямі COPE. Ужо апублікаваныя артыкулы будуць адкліканы або адпаведна пазначаны як тыя, што змяшчаюць плагіят.

Прэпублікацыя

Любая частка працы, раней абароненая аўтарскім правам трэцяй асобы, апублікаваная, размешчаная або перададзеная ў той жа форме, што і прадстаўленая ў Часопіс, будзе лічыцца прэпублікацыяй і таму не будзе апублікавана. Часопіс можа апублікаваць рукапіс, размешчаны на серверы прэпрынтаў або з DOI, толькі калі была дададзена значная колькасць новых звестак або арыгінальнага матэрыялу. Прэпрынт не лічыцца папярэдняй публікацыяй толькі ў тым выпадку, калі ён адпавядае наступнаму вызначэнню: “поўны навуковы рукапіс (часта адначасова прадстаўлены ў рэцэнзаваны часопіс), размешчаны аўтарамі на публічным серверы без фармальнага рэцэнзавання” (Джэрэмі М. Берг і інш. “Прэпрынты для навук аб жыцці”. Science 352 (2016), 899‒901. DOI: 10.1126/science.aaf9133).

Часопіс дапускае паўторную публікацыю даклада канферэнцыі толькі ў выпадку поўнага раскрыцця інфармацыі і належнага цытавання.

Глядзіце таксама ўкладку ЭТЫЧНЫЯ ПРЫНЦЫПЫ.

Паколькі часопіс выкарыстоўвае сістэму двайнога сляпога рэцэнзавання, Аўтары абавязаны падрыхтаваць ананімны рукапіс (без імёнаў Аўтараў, афіліяцый, інфармацыі аб фінансаванні, падзяках і г. д., што магло б раскрыць іх асобы).