Original research article
Acta Albaruthenica

The influence of the Polish language on the early East Slavic acts of the Grand Duchy of Lithuania

2021, Issue 21

Alena Rudenka

0000-0002-1165-3299

Polish Academy of Sciences in Warsaw, Institute of Slavic Studies

Belarusian State University, Faculty of Philology, Department of Theoretical and Slavic Linguistics

DOI

10.32612/uw.18988091.2021.21.pp.135–150

Submission date

01.12.2021

Acceptance date

12.12.2021

Publishing model

open access

License type

CC BY-NC-ND 3.0 PL

Field

Humanities

Discipline

linguistics

Language of publication

Belarusian

Downloads

PDF 345 KB

Article

Number of views:66

Number of downloads:24

Crossref citations:0

Altmetric score:0

Abstract

The article is devoted to a general description of the early East Slavic documents created in the Belarusian and Ukrainian territories. Such a description requires at least a brief historical and geographical commentary. The article also contains the earliest East Slavic agreements, including those where Lithuanian princes are mentioned. The first documents of the Grand Duchy of Lithuania, their structure and language are considered. The article analyzes the transition from the Greek-Byzantine model of building business documents to the Polish-Latin one. Particular attention is paid to documents written in "prosta mova", as Belarusian and Ukrainian dialectal features appeared there very early.

Keywords:

agreement,template,"prosta mova",Grand Duchy of Lithuania,Rzeczpospolita

Bibliography

Anìčènka Uladzìmìr. 1994. Belaruskìâ gramaty (89–90). In: Belaruskaâ mova. Èncyklapedyâ. Mìnsk: Belaruskaâ Èncyklapedyâ: [Анічэнка Уладзімір. 1994. Беларускія граматы (89–90). In: Беларуская мова. Энцыклапедыя. Мінск: Беларуская Энцыклапедыя].

Bâspalaǔ Raman, Palehaǔ Sârgej. 2018. Gìstoryâ lìtoǔska-navasìlʹskìh dagavoraǔ 1427–1491 gadoǔ ì lìtoǔska-varatynskìâ gramaty 1483 ì 1488 gadoǔ. "Belaruskì gìstaryčny aglâd" t. 25: 173–228 [Бяспалаў Раман, Палехаў Сяргей. 2018. Гісторыя літоўска-навасільскіх дагавораў 1427–1491 гадоў і літоўска-варатынскія граматы 1483 і 1488 гадоў. "Беларускі гістарычны агляд" т. 25: 173–22].

Berynda Pamva. 1627. Leksikon slavenorosskij alʹbo imën tolkovanie. Kiev [Берында Памва. 1627. Лексикон славеноросский альбо имён толкование. Киев].

Čigrinov Petr. 2000. Očerki istorii Belarusi. Minsk: Polymâ [Чигринов Петр. 2000. Очерки истории Беларуси. Минск: Полымя].

„Dlâ lepšoe tverdosti…»: pergamentnyâ dakumenty peryâdu Vâlìkaga Knâstva Lìtoǔskaga z fondaǔ Nacyânalʹnaga gìstaryčnaga arhìva Belarusì (1391–1566 gg.). 2018. Mìnsk: Belarusʹ [“Для лепшое твердости…”: пергаментныя дакументы перыяду Вялікага Княства Літоўскага з фондаў Нацыянальнага гістарычнага архіва Беларусі (1391–1566 гг.). 2018. Мінск: Беларусь].

Dovnar Taisiâ. 2015. Ètapy i osobennosti v razvitii zakonodatelʹstva VKL (49–73). In: Red. V. Kartašov Aktualʹnye problemy teorii i istorii pravovoĭ sistemy obŝestva vyp. 14. Âroslavlʹ (49–73) [Довнар Таисия. 2015. Этапы и особенности в развитии законодательства ВКЛ . In: Ред. В. Карташов Актуальные проблемы теории и истории правовой системы общества вып. 14. Ярославль].

Ermalovìč Mìkola. 1989. Pa slâdah adnago mìfa. Mensk: Navuka ì tèhnìka [Ермаловіч Мікола. 1989. Па слядах аднаго міфа. Менск: Навука і тэхніка].

Ermalovìč Mìkola. 2003. Belaruskaâ dzâržava Vâlìkae Knâstva Lìtoǔskae. Mensk: Navuka ì tèhnìka [Ермаловіч Мікола. 2003. Беларуская дзяржава Вялікае Княства Літоўскае. Менск: Навука і тэхніка].

Fontes historiae Magni Ducatus Lithuaniae – Istočniki po istorii Velikogo knâžestva Litovskogo i vošedših v ego sostav zemelʹ s drevnejših vremen do XV v. [online] http://starbel.by [доступ: 15.11.2021] [Fontes historiae Magni Ducatus Lithuaniae – Источники по истории Великого княжества Литовского и вошедших в его состав земель с древнейших времен до ХV в.].

Galicko-Volynskaâ letopisʹ [online] http://lib.pushkinskijdom.ru/Default.aspx?tabid=4961 [доступ: 15.11.2021] [Галицко-Волынская летопись].

Gramoti XIV st. 1974. Kiïv: Naukova dumka [online] http://litopys.org.ua/gramxiv/grb.htm [доступ: 15.11.2021] [Грамоти XIV ст. 1974. Киïв: Наукова думка].

Gramoty Velikih knâzej Litovskih s 1390 po 1569 god 1868. Kiev. Red. V. Antonovič, K. Kozlovskij. Kiïv: Naukova dumka [online] http://elib.shpl.ru/ru/nodes/14531-gramoty-velikih-knyazey-litovskih-s-1390-po-1569-god-kiev-1868 [доступ: 15. 11.2021]; [online] http://litopys.org.ua/gramvkl/gra.htm [доступ: 15.11.2021]; [Грамоты Великих князей Литовских с 1390 по 1569 год 1868. Киев: Наукова думка. Ред. В. Антонович, К. Козловский] .

Gruša Aleksandr. 2015. Dokumentalʹnaâ pisʹmennostʹ Velikogo Knâžestva Litovskogo konca XIV – pervoj treti XVI vv. Minsk: Belaruskaâ navuka [Груша Александр. 2015. Документальная письменность Великого Княжества Литовского конца XIV – первой трети XVI вв. Минск: Беларуская навука].

Kozłowska-Doda Jadwiga. 2021. Tożsamość, losy i język najstarszych mieszkańców okolic Dociszek na Białorusi (na podstawie badań terenowych z przełomu ХХ і ХХІ w.). Lublin: Wydawnictwo Werset.

Kraǔcèvìč Alesʹ. 2013. Gìstoryâ Vâlìkaga Knâstva Lìtoǔskaga. Garodnâ-Uroclaǔ: Garadzenskaâ bìblìâtèka [Краўцэвіч Алесь. 2013. Гісторыя Вялікага Княства Літоўскага. Гародня-Уроцлаў: Гарадзенская бібліятэка].

Maleczyńsky Karol. 1936. W sprawie autentyczności documentów Mendoga z lat 1253–1261. "Ateneum Vileńskie". Czasopismo naukowe poświęcone badaniom przeszłości ziem W. Х. Litewskiego, r. 11: 1–60.

Pašuto Vladimir. 1959. Obrazovanie Litovskogo gosudarstva. Moskva: AN SSSR [Пашуто Владимир. 1959. Образование Литовского государства. Москва: АН СССР].

Polockie gramoty XIII – načala XVI vv. t. 2. 2015. Moskva: AN SSSR. Red. A. Horoškevič [Полоцкие грамоты XIII – начала XVI вв. т. 2. 2015. Москва: АН СССР. Ред. А. Хорошкевич].

Polockie gramoty XIII – načala XVI vv. vyp. I – V. 1977–1990. Moskva: AN SSSR. Sost. A. Horoškevič [Полоцкие грамоты XIII – начала XVI вв. вып. I – V. 1977–1990. Москва: АН СССР. Сост. А. Хорошкевич].

Povestʹ vremennyh let [online] http://lib2.pushkinskijdom.ru/tabid-4869 [доступ: 15.11.2021] [Повесть временных лет].

Rusanìvsʹkij Vìtalìj. 2001. Lìteraturna mova pìslâmongolʹsʹkoï dobi (druga polovina XIII – XVI st.) [online] http://litopys.org.ua/rusaniv/ru04.htm [доступ: 15.11.2021] [Русанівський Віталій. 2001. Літературна мова післямонгольської доби (друга половина XIII – XVI ст.)].

Šabulʹdo Feliks. 1987. Zemli Ûgo-Zapadnoj Rusi v sostave Velikogo knâžestva Litovskogo. Kiev: Naukova dumka [Шабульдо Феликс. 1987. Земли Юго-Западной Руси в составе Великого княжества Литовского. Киев: Наукова думка].

Saganovìč Genadzʹ. 2007. Hmâlʹnìččyna ì zemlì Belarusì. "Studia Bialorutenistyczne" № 1: 119–126 [Сагановіч Генадзь. 2007. Хмяльніччына і землі Беларусі. "Studia Białorutenistyczne" № 1: 119–126].

Shevelov Georg. 1974. Byelorussian versus Ukrainian: Delimitation of Texts before A. D. 1569. "The Journal of Belarusian Studies" vol. III, № 2: 145–156.

Smolenskie gramoty XIII–XIV vv. 1963. Moskva: AN SSSR. Red. R. Avanesov [Смоленские грамоты XIII–XIV вв. 1963. Москва: АН СССР. Ред. Р. Аванесов].

Stang Christian. 1935. Die westrussische Kanzleisprache des Großfürstentums Litauen. Oslo: I Kommisjon hos Jacob Dybwad.

Sulâk Sergej. 2016. O âzyke slavâno-moldavskih gramot XIV–XVII vv. (k istoriografii voprosa). "Vestnik Tomskogo gosudarstvennogo universiteta. Filologiâ" № 4 (42): 73–96 [online] https://cyberleninka.ru/article/v/o-yazyke-slavyano-moldavskih-gramot-xiv-xvii-vv-k-istoriografii-voprosa [доступ: 15.11.2021] [Суляк Сергей. 2016. О языке славяно-молдавских грамот XIV–XVII вв. (к историографии вопроса). "Вестник Томского государственного университета. Филология" № 4 (42): 73–96].

Suprun Adam. 1963. Leksičeskaâ tipologiâ slavânskih âzykov. Minsk: BGU [Супрун Адам. 1963. Лексическая типология славянских языков. Минск: БГУ.]

Svâžynskì Uladzìmìr. 2001. Prablema ìdèntyfìkacyì afìcyjnaj movy Vâlìkaga Knâstva Lìtoǔskaga. "METRICIANA: Dasledavannì ì matèryâly Metrykì Vâlìkaga Knâstva Lìtoǔskaga, t. І, ATHENAEUM: Commentarii Historiae et Culturae 1 (3) [online] http://kamunikat.fontel.net/www/knizki/historia/metriciana/01/04.htm [доступ: 15.11.2021] [Свяжынскі Уладзімір. 2001. Праблема ідэнтыфікацыі афіцыйнай мовы Вялікага Княства Літоўскага. "METRICIANA: Даследаванні і матэрыялы Метрыкі Вялікага Княства Літоўскага, т. І ATHENAEUM: Com-mentarii Historiae et Culturae 1 (3)].

Svâžynskì Uladzìmìr. 2003. Ab statuse belaruskaj ì ǔkraìnskaj moǔ u časy Vâlìkaga knâstva Lìtoǔskaga "METRICIANA: Dasledavannì ì matèryâly Metrykì Vâlìkaga Knâstva Lìtoǔskaga, t. II ATHENAEUM: Commentarii Historiae et Culturae) VIII: 132–163 [Свяжынскі Уладзімір. 2003. Аб статусе беларускай і ўкраінскай моў у часы Вялікага княства Літоўскага. "METRICIANA: Даследаванні і матэрыялы Метрыкі Вялікага Княства Літоўскага, т. II ATHENAEUM: Commentarii Historiae et Culturae) VIII: 132–163].

Ûgo-Zapadnye russkie knâžestva. In: Akademik. Slovari i ènciklopedii na Akademike [online] https://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/1215223 [доступ: 15.11.2021] [Юго-Западные русские княжества. In: Академик. Словари и энциклопедии на Ака-демике].

Ûho Âzèp ì ìnš. 2000. Dagavory ì gramaty âk krynìcy belaruskaga feadalʹnaga prava. Mìnsk: BDU [Юхо Язэп і інш. 2000. Дагаворы і граматы як крыніцы беларускага феадальнага права. Мінск: БДУ].

Ukraïnsʹkì gramoti: XIV v. ì perša polovina XV vv. t. 1. 1928. Kiïv: Z drukarnì Ukraïnsʹkoï akademìï nauk. Red. V. Rozov [Українські грамоти: XIV в. і перша половина XV вв. т. 1. 1928. Киïв: З друкарні Української академії наук. Ред. В. Розов]. Uspenskij Boris. 1994. Kratkij očerk istorii russkogo literaturnogo âzyka (XI–XIX vv.). Moskva: Gnozis [Успенский Борис. 1994. Краткий очерк истории русского литературного языка (ХІ–ХІХ вв.). Mосква: Гнозис].

Vìšneǔskì Alâksej, Ûho Âzèp 2003. Gìstoryâ dzâržavy ì prava Belarusì ǔ dakumentah ì matèryâlah. Mìnsk: Belarusʹ [Вішнеўскі Аляксей, Юхо Язэп 2003. Гісторыя дзяржавы і права Беларусі ў дакументах і матэрыялах. Мінск: Беларусь].

Zoltan Andraš. 2014. Process formirovaniâ administrativnogo âzyka Velikogo knâžestva Litovskogo. In: Zoltan Andraš. Interslavica. Issledovaniâ po mežslavânskim âzykovym i kulʹturnym kontaktam. Moskva: Indrik [Золтан Андраш. 2014. Процесс формирования административного языка Великого княжества Литовского. In: Золтан Андраш. Interslavica. Исследования по межславянским языковым и культурным контактам. Москва: Индрик].

Žlutka Alesʹ. 2005. Mìndaǔ, karolʹ Lìtovìì, u dakumentah ì svedčannâh. Minsk: Tèhnalogìâ [Жлутка Алесь. 2005. Міндаў, кароль Літовіі, у дакументах і сведчаннях. Мiнск: Тэхналогія].

Žuraǔskì Arkadzʹ. 1993. Belaruskaâ mova. In: Èncyklapedyâ gìstoryì Belarusì t. 1: 118–119. Mìnsk: Belarusì t. 1: 118–119. Mìnsk: Belaruskaâ èncyklapedyâ [Жураўскі Аркадзь. 1993. Беларуская мова. In: Энцыклапедыя гісторыі Беларусі т. 1: 118–119. Мінск: Беларуская энцыклапедыя].

Žuravskiĭ Arkadij. 1978. Delovaâ pisʹmennostʹ v sisteme starobelorusskogo literaturnogo âzyka. "Vostočnoslavânskoe i obŝee âzykoznanie": 185–191. Moskva [Журавский Аркадий. 1978. Деловая письменность в системе старобелорусского литературного языка. "Восточнославянское и общее языкознание": 185–191. Москва].

Similar publications