Original research article
Acta Albaruthenica

Ideas about the orphan in Belarusian traditional culture: research particularities and prospects

2020, Issue 20

DOI

10.32612/uw.18988091.2020.20.pp.67–85

Publishing model

open access

License type

CC BY-NC 4.0 Int.

Field

Humanities

Discipline

ethnology and cultural anthropology

Language of publication

Belarusian

Downloads

PDF 276 KB

Article

Number of views:63

Number of downloads:27

Crossref citations:0

Altmetric score:0

Abstract

The article presents the results of our research on the particularities of the ideas about the orphan in Belarusian traditional culture, as well as the perspectives for further research of this cultural phenomenon. Works by Belarusian, Polish and Russian philologists on the subject have been taken into account. The article has shed light on the particularities of Belarusian ideas about the orphan in funeral and wedding rituals, as well as folktales. Traditional ideas about the orphan have been analyzed in relation to the changes in family structures through history and the familial relationships of Belarusians. A connection has been discovered between the ideas about the orphan and the particularities of Belarusian popular religion, and namely the system of ancestor veneration. Conclusions have been made about the perspectives of researching the ideas about the orphan from a multicultural perspective.

Keywords:

orphan,traditional ideas,family,Belarusians,funeral rite,orphan wedding,veneration of ancestors

Bibliography

Azadovskij M.K. 1922. Lenskie pričitaniâ. Čita: tip. Dalʹprofsoveta, arend. Gubkomom RKP [Азадовский М.К. 1922. Ленские причитания. Чита: тип. Дальпрофсовета, аренд. Губкомом РКП].

Aksamìtaǔ Anatolʹ, Leanı̀la Malaš. 1993. Belaruskae vâselle ǔ âgo adnosìnah da zahodneslavânskìh vâsellâǔ – polʹskaga ì slavackaga. Daklad na XI Mìžnarodnym z`ezdze slavìstaǔ. Mìnsk: Navuka ì tèhnìka [Аксамітаў Анатоль, Леаніла Малаш. 1993. Беларускае вяселле ў яго адносінах да заходнеславянскіх вяселляў – польскага і славацкага. Даклад на XI Міжнародным з’ездзе славістаў. Мінск: Навука і тэхніка].

Bajburin A.K., Levinton G.A. 1990. Pohorony i svadʹba. V: Issledovaniâ v oblasti baltoslavânskoj duhovnoj kulʹtury: (Pogrebalʹnyj obrâd). Moskva: Nauka. [Байбурин А.К., Левинтон Г.А. 1990. Похороны и свадьба. В: Исследования в области балто-славянской духовной культуры: (Погребальный обряд). Москва: Наука].

Barszczewski Aleksander. 1990. Białoruska obrzędowość i folklor Wschodniej Białostocczyzny. Narodziny, wesele, śmierć. Białystok: Sekcja naukowa ZG BTSK.

Belaruskìâ narodnyâ pesnì ǔ 4-h tamah. 1976. T. 4. Zapìs R. Šyrmy. Minsk [Беларускія народныя песні ў 4-х тамах. 1976. Т. 4. Запіс Р. Шырмы. Мінск].

Vâselle. Abrad. 1978. Uklad., ustup.artykul ì kament. K. Cvìrkì. Muz. dadat. Z. Mažèjka. Rèd. V.K. Bandarčyk, A.S. Fâdosìk. Mìnsk: Navuka ì tèhnìka [Вяселле. Абрад. 1978. Уклад., уступ. артыкул і камент. К. Цвіркі. Муз. дадат. З. Мажэйка. Рэд. В.К. Бандарчык, А.С. Фядосік. Мінск: Навука і тэхніка].

Vâselle. Pesnì ǔ 6-cì kn. 1983. Sklad. L. Malaš. Muz. dadat. Z. Mažèjka. Kn. 3. Mìnsk: Navuka ì tèhnìka [Вяселле. Песні ў 6-ці кн. 1983. Склад. Л. Малаш. Муз. дадат. З. Мажэйка. Кн. 3. Мінск: Навука і тэхніка].

Gloger Zygmunt. 1869. Obchody weselne przez Pruskiego. Kraków: Nakładem Autora.

Dovnar-Zapolʹskij M.V. 1897. Očerki semejstvennogo obyčnogo prava krestʹân Minskoj gubernii. “Ètnografičeskoe obozrenie”. Kn. XXXII. № 1 [Довнар-Запольский М.В. 1897. Очерки семейственного обычного права крестьян Минской губернии. “Этнографическое обозрение”. Кн. XXXII. № 1].

Zankevič A. 1897. Belorusskie svadebnye obrâdy i pesni sravnitelʹno s velikorusskimi. SPb. [Занкевич А. 1897. Белорусские свадебные обряды и песни сравнительно с великорусскими. СПб.]

Karskij E.F. 1916. Belorusy: v 3 tomah. T. 3. Č.1: Očerki slovesnosti belorusskogo plemeni. Narodnaâ poèziâ. Moskva: Tipolit. I.N. Kušnerev i K˚ [Карский Е.Ф. 1916. Белорусы: в 3 томах. Т. 3. Ч. 1: Очерки словесности белорусского племени. Народная поэзия. Москва: Типолит. И.Н. Кушнерев и К˚].

Malaš Leanìla. 1980. Vâselʹnyâ pesnì. U: Vâselle. Pesnì ǔ 6-cì kn. Sklad. L.A. Malaš. Minsk: Navuka ì tèhnìka. Kn. 1 [Малаш Леаніла. 1980. Вясельныя песні. У: Вяселле. Песні ў 6-ці кн. Склад. Л.А. Малаш. Мінск: Навука і тэхніка. Кн. 1].

Malaš Leanìla. 1983. Sìročyâ pesnì. Vânčanne. U dome maladoj perad pryezdam maladoga. U: Vâselle. Pesnì ǔ 6-cì kn. Sklad. L. Malaš; Muz. dadat. Z. Mažèjka. Mìnsk: Navuka ì tèhnìka. Kn. 3 [Малаш Леаніла. 1983. Сірочыя песні. Вянчанне. У доме маладой перад прыездам маладога. У: Вяселле. Песні ў 6-ці кн. Склад. Л. Малаш; Муз. дадат. З.Мажэйка. Мінск: Навука і тэхніка. Кн. 3].

Malaš Leanìla. 1990. Belaruskìâ vâselʹnyâ sìrockìâ pesnì. “Slavia Orientalis”. T. XXXIX. № 3–4: 359–369 [Малаш Леаніла. 1990. Беларускія вясельныя сіроцкія песні. “Slavia Orientalis”. T. XXXIX. № 3–4: 359–369].

Marinov Dimitʺr. 1984. Izbrani proizvedeniâ v 2 tomah. Etnografičesko (folklorno) izučavane na Zapadna Bʺlgariâ. Sʺst. i red. M. Veleva. T. 2. Sofiâ [Маринов Димитър. 1984. Избрани произведения в 2 томах. Етнографическо (фолклорно) изучаване на Западна България. Съст. и ред. М. Велева. Т. 2. София].

Meletinskij E.M. 2005. Geroj volšebnoj skazki. M.–SPB.: Akademiâ Issledovanij Kulʹtury, Tradiciâ [Мелетинский Е.М. 2005. Герой волшебной сказки. М.–СПб.: Академия Исследований Культуры, Традиция].

Mitterauer Michael. 2013. Historische Verwandtschaftsforschung. Wien; Köln; Weimar: Böhlau Verlag.

Miterauer Mihael. 2001. O jednom arhaičnom reliktu: Diskusija o “balkanskoj porodici”. V: Mihael Miterauer. Kad je Adam kopao a Evaprela: istorijsko-antropološki ogledi iz prošlosti evropske porodice. Prevod sa nemačkog Olivera Durbaba. Beograd. [Митерауер Михаел. 2001. О jедном архаичном реликту: Дискусиja о “балканскоj породици”. В: Михаел Митерауер. Кад je Адам копао а Ева прела: историjско-антрополошки огледи из прошлости европске породице. Превод са немачког Оливера Дурбаба. Београд].

Moszyński Kazimierz. 1928. Polesie Wschodnie: materjały etnograficzne z wschodniej części b. powiatu Mozyrskiego oraz z powiatu Rzeczyckiego. Warszawa: Wyd-wo Kasy im. Mianowskiego.

Nikiforovskij N.Â. 1897. Prostonarodnye primety ipoverʹâ, suevernye obrâdy i obyčai, legendarnye skazaniâ o licah i mestah. Vitebsk [Никифоровский Н.Я. 1897. Простонародные приметы и поверья, суеверные обряды и обычаи, легендарные сказания о лицах и местах. Витебск].

Pahavannì. Pamìnkì. Galašènnì (PPG). 1986. Uklad. tèkstaǔ, ustup. artykul ì kament. U.A. Vasìlevìča. Gal. rèd. A.S. Fâdosìk. Mìnsk: Navuka ì tèhnìka [Пахаванні. Памінкі. Галашэнні (ППГ). 1986. Уклад. тэкстаў, уступ. артыкул і камент. У.А. Васілевіча. Гал. рэд. А.С. Фядосік. Мінск: Навука і тэхніка].

Rypiński Alexander. 1840. Białoruś: kilka slów o poezyi prostego ludu tej naszej pol. prowincji, o jego muzyce, spiewie, tancach et cetera. Paryż : Druk. J. Marylskiego.

Romanov E. 1912. Belorusskij sbornik. Vyp. 8: Byt belorusa. Vilʹna :Tipograµiâ A.G. Syrkina [Романов Е. 1912. Белорусский сборник. Вып. 8: Быт белоруса. Вильна: Типография А.Г. Сыркина].

Federowski Michał. 1958. Lud białoruski na Rusi Litewskiej: materiały do etnografii słowiańskiej zgromadzone w latach 1877–1905. T. 5: Pieśni. Warszawa: Państwowe Wyd-wo Nauk.

Fedaroǔskì Mìhal. 1991. Lûd belaruskì. Vâselle. Uklad. pradm. ì per. z polʹskaj movy I·. Salamevìča. Minsk: Polymâ [Федароўскі Міхал. 1991. Люд беларускі. Вяселле. Уклад. прадм. і пер. з польскай мовы І. Саламевіча. Мінск: Полымя].

Čaradzejnyâ kazkì. 1973: 1–45. Rèd. V.K. Bandarčyk. Č. 1. Mìnsk: Navuka ì tèhnìka [Чарадзейныя казкі. 1973: 1–45. Рэд. В.К. Бандарчык. Ч. 1. Мінск: Навука і тэхніка].

Šaraâ Olʹga. 2002. Cennostno-normativnaâ priroda počitaniâ predkov. Minsk: Tèhnalogìâ [Шарая Ольга. 2002. Ценностно-нормативная природа почитания предков. Минск: Тэхналогія].

Šaraâ Volʹga. 2008. Rodavaâ svâdomascʹ u tradycyjnaj duhoǔnaj kulʹtury narodaǔ Ushodnâj ì Paǔdnëva-Ushodnâj Eǔropy. U: Movaznaǔstva. Lìtaraturaznaǔstva. Falʹklarystyka: XIV Mìžnarodny z`ezd slavìstaǔ (Ohryd, 2008): Dakl. bel. dèlegacyì Mìnsk: Prava ì èkanomìka [Шарая Вольга. 2008. Родавая свядомасць у традыцыйнай духоўнай культуры народаў Усходняй і Паўднёва-Усходняй Еўропы. У: Мовазнаўства. Літаратуразнаўства. Фалькларыстыка: XIV Міжнародны з’езд славістаў (Охрыд, 2008): Дакл. бел. дэлегацыі Мінск: Права і эканоміка].

Scharaja Olga. 2012. Der Ahnenkult in der traditionellen Kultur der europaischen Volker. In: Gerda Henkel Stiftung. Sonderprogramm zur Forderung des Historikernachwuchses in Russland, der Ukraine, Moldawien und Weissrussland. Abschlusspublikation. Dusseldorf.

Šaraâ Volʹga. 2013. Sacyâkulʹturnyâasablìvascì rodavyh uâǔlennâǔ slavân u kantèksce tradycyjnaj duhoǔnaj kulʹtury eǔrapejskìh narodaǔ. U: Lìtaraturaznaǔstva. Falʹklarystyka: XV Mìžnar. z`ezd slavìstaǔ (Mìnsk, 20–27 žn. 2013): dakl. belarus. dèlegacyì. Adk. rèd. A.A. Lukašanec [ì ìnš.]. Mìnsk: Belarus. Navuka [Шарая Вольга. 2013. Сацыякультурныя асаблівасці родавых уяўленняў славян у кантэксце традыцыйнай духоўнай культуры еўрапейскіх народаў. У: Літаратуразнаўства. Фалькларыстыка: ХV Міжнар. з’езд славістаў (Мінск, 20–27 жн. 2013): дакл. беларус. дэлегацыі. Адк. рэд. А.А. Лукашанец [і інш.]. Мінск: Беларус. навука].

Сharaïa Olga. 2013а. Représentations archaïques concernant la lignée dans les lamentations rituelles. “Cahiers slaves” №13: 43–63.

Šaraâ Volʹga. 2016. Rodavaaryentavanyâ ǔâǔlennìǔ tradycyjnaj duhoǔnaj kulʹtury belarusaǔ. U: Narysy gìstoryì kulʹtury Belarusì ǔ 4 tamah. t. 3: Kulʹtura sâla XIV – pačatku XX st. kn. 2: Duhoǔnaâ kulʹtura. Navuk. rèd. A. Lakotka. Mìnsk: Belaruskaâ navuka [Шарая Вольга. 2016. Родаваарыентаваныя ўяўленні ў традыцыйнай духоўнай культуры беларусаў. У: Нарысы гісторыі культуры Беларусі ў 4 тамах. т. 3: Культура сяла ХIV – пачатку ХХ ст. кн. 2: Духоўная культура. Навук. рэд. А. Лакотка. Мінск: Беларуская навука].

Šaraâ Olʹga. 2018. Tradicionnye predstavleniâ o sirote v obrâdah žiznennogo cikla slavânskih i neslavânskih narodov: doklad na XVI Meždunarodnom sʺezde slavistov (Belgrad, 20–27 avgusta 2018 g.). Minsk: Pravo i èkonomika [Шарая Ольга. 2018. Традиционные представления о сироте в обрядах жизненного цикла славянских и неславянских народов: доклад на XVI Международном съезде славистов (Белград, 20–27 августа 2018 г.). Минск: Право и экономика].

Šaraâ Volʹga. 2018a. Kalândarnyâ abradyǔšanavannâ prodkaǔ u tradycyjnaj kulʹtury belarusaǔ: prablemy ì perspektyvy dasledavannâ. “Acta Albaruthenica”. T. 18: 317–332 [Шарая Вольга. 2018a. Каляндарныя абрады ўшанавання продкаў у традыцыйнай культуры беларусаў: праблемы і перспектывы даследавання. “Acta Albaruthenica”. Т. 18: 317–332].

Šaraâ Olʹga. 2018b. Predstavleniâ o sirote v tradicionnom pogrebalʹnom i svadebnom obrâde: osobennosti issledovaniâ. U: Pytannì mastactvaznaǔstva, ètnalogìì ì falʹklarystykì. Navuk. rèd. A. Lakotka. Mìnsk : Prava ì èkanomìka. Vyp. 25 [Шарая Ольга. 2018b. Представления о сироте в традиционном погребальном и свадебном обряде: особенности исследования. У: Пытанні мастацтвазнаўства, этналогіі і фалькларыстыкі. Навук. рэд. А. Лакотка. Мінск: Права і эканоміка. Вып. 25].

Šaraâ Volʹga. 2020. Dasledavanne belaruskìh vâselʹnyh sìrockìh pesenʹ u pracah L. A. Malaš. U: Pytannì mastactvaznaǔstva, ètnalogìì ì falʹklarystykì. Navuk. rèd. A.Ì. Lakotka. Vyp. 27. Mìnsk: Prava ì èkanomìka [Шарая Вольга. 2020. Даследаванне беларускіх вясельных сіроцкіх песень у працах Л.А. Малаш. У: Пытанні мастацтвазнаўства, этналогіі і фалькларыстыкі. Навук. рэд. А.І. Лакотка. Вып. 27. Мінск: Права і эканоміка].

Šaraâ Olʹga. 2020а. Sravnitelʹnyj analiz predstavlenij o sirote v obrâdah žiznennogo cikla u russkih i finno-ugrov. Tradycyì ì sučasny stan kulʹtury ì mastactvaǔ. Zb. navuk. art. Gal. rèd. A.Ì. Lakotka. Vyp. 1. Mìnsk: Prava ì èkanomìka [Шарая Ольга. 2020а. Сравнительный анализ представлений о сироте в обрядах жизненного цикла у русских и финно-угров. У: Традыцыі і сучасны стан культуры і мастацтваў. Зб. навук. арт. Гал. рэд. А.І. Лакотка. Вып. 1. Мінск: Права і эканоміка].

Šejn P.V. 1890. Materialy dlâ izučeniâ byta i âzyka russkogo naseleniâ Severo-Zapadnogo kraâ v 3 tomah. T. 1. Č. 2: Bytovaâ i semejnaâ žiznʹ belorusa v obrâdah i pesnâh. SPb.: Tip. Akad. nauk [Шейн П.В. 1890. Материалы для изучения быта и языка русского населения Северо-Западного края в 3 томах. Т. 1. Ч. 2: Бытовая и семейная жизнь белоруса в обрядах и песнях. СПб.: Тип. Акад. наук].

Ètymalagìčny sloǔnìk belaruskaj movy. ÈSBM. 2008. Uklad. R. M. Malʹko, G.A. Cyhun. Gal. rèd. G.A. Cyhun. T. 12. Mìnsk: Belaruskaâ navuka [Этымалагічны слоўнік беларускай мовы. ЭСБМ. 2008. Уклад. Р.М. Малько, Г.А. Цыхун. Гал. рэд. Г.А. Цыхун. Т. 12. Мінск: Беларуская навука].

Similar publications