Oryginalny artykuł naukowy
Acta Albaruthenica

Północna grupa gwar białoruskich jako przykład związków z sąsiednimi grupami etnicznymi i językami

2021, Tom 21

Mirosław Jankowiak

0000-0001-6212-1463

Akademia Nauk Republiki Czeskiej w Pradze, Instytut Słowiański

Uniwersytet Warszawski, Instytut Studiów Interkulturowych Europy Środkowo-Wschodniej

DOI

10.32612/uw.18988091.2021.21.pp.207–217

Data otrzymania

21.11.2021

Data akceptacji

12.12.2021

Model publikowania

otwarty dostęp

Rodzaj licencji

CC BY-NC-ND 3.0 PL

Dziedzina

Dziedzina nauk humanistycznych

Dyscyplina

językoznawstwo

Język publikacji

polski

Pliki do pobrania

PDF 280 KB

Artykuł

Liczba wyświetleń:76

Liczba pobrań:37

Cytowania Crossref:0

Wynik Altmetric:0

Abstrakt

W artykule omówiona została północna grupa gwar północno-wschodniego dialektu języka białoruskiego, która należy do najsłabiej zbadanych tak pod względem struktury, jak i samej genezy. Charakteryzuje się przede wszystkim szeregiem cech leksykalnych i leksykalno-semantycznych, typowych nie tylko dla tego obszaru Białorusi, ale łączących ją z gwarami rosyjskimi a także dialektami języków bałtyckich. Cechy te formowały się w różnych okresach historycznych – do najstarszych (z czasów sprzed piśmiennictwa) należą m. in. tzw. "cokan’e" oraz zachowanie sufiksu "-dl-" tworzącego nazwy przyrządów gospodarczych, synkretyzm końcówek rzeczowników odnosi się zapewne do okresu ogólnoruskiego, a z kolei zaimki "íchny", "jéjny" a także formy czasowników "jadzióm" i "dadzióm" są nowotworami językowymi z okresu formowania się dialektów białoruskich.

Słowa kluczowe:

dialektologia białoruska,gwary białoruskie,grupa północna gwar białoruskich,kontakty międzyjęzykowe,Krywicze

Bibliografia

Astrejka Vera. 2006. Severnaja gruppa beloruskih govorov kak odna iz mežjazykovogo vzaimodejstviâ (25–31). In: Agris Timuška (ed.). Proceedings of the 4th International Congress of Dialectologists and Geolinguists, Riga, July 28 – August 2. Rīga 2006 [Астрейка Вера. 2006. Северная группа белорусских говоров как одна из межъязыкового взаимодейтсвия (25–31). In: Agris Timuška (ed.). Proceedings of the 4th International Congress of Dialectologists and Geolinguists, Riga, July 28 – August 2. Rīga.

Blìnava Èvelìna, Mâcelʹskaâ Eǔdakìâ. 1980. Belaruskaâ dyâlektalohiâ. Mìnsk [Блінава Эвеліна, Мяцельская Еўдакія. 1980. Беларуская дыялекталогія. Мінск].

DABM 1963: Dyâlektalagičny atlas belaruskaj movy. pad rèd. R.I. Avanesava. Mìnsk [ДАБМ 1963: Дыялекталагічны атлас беларускай мовы. пад рэд. Р.І. Аванесава. Мінск].

Jankowiak Mirosław. 2009. Gwary białoruskie na Łotwie w rejonie krasławskim. Studium socjolingwistyczne. Warszawa.

Jankowiak Mirosław. 2018. Současná běloruská nářečí v Lotyšsku. Charakteristika. Výběr textů = Współczesne gwary białoruskie na Łotwie. Charakterystyka. Wybór tekstów. Praha.

Jankowiak Mirosław. 2022. Lexikum běloruských nářečí na Litvě. Jazykové dědictví balto-slovanského pomezí = Leksyka gwar białoruskich na Litwie. Dziedzictwo językowe pogranicza bałtycko-słowiańskiego. Praha. [w druku].

Kryvickì Alâksandr. 2003. Dyâlektalogiâ belaruskaj movy. Mìnsk. [Крывіцкі Аляксандр. 2003. Дыялекталогія беларускай мовы. Мінск].

LABNG 1993–1998: Leksìčny atlas belaruskìh narodnyh gavorak u 5 tamah. pad rèd. M.V. Biryly, J.F. Mackevič [ЛАБНГ 1993–1998: Лексічны атлас беларускіх народных гаворак у 5 тамах. пад рэд. М.В. Бірылы, Ю.Ф. Мацкевіч].

Laučiute Jurate. 1982. Slovar’ baltizmov v slavânskih âzykah. Leningrad [Лаучюте Юрате. 1982. Словарь балтизмов в славянских языках. Ленинград].

LG 1968: Lingvìstyčnaâ geagrafiâ ì grupoŭka belaruskìh gavorak. pad rèd. R.I. Avanesava, K.K. Atrahovìča (Kandrata Krapìvy) i J.F. Mackevìč. Minsk. [ЛГ 1968: Лінгвістычная геаграфія і групоўка беларускіх гаворак, пад рэд. Р.І. Аванесава, К.К. Атраховіча (Kандрата Крапівы) і Ю.Ф. Мацкевіч, Мінск (książka)].

LG 1969: Lingvìstyčnaâ geagrafiâ ì grupoŭka belaruskìh gavorak. pad rèd. R.I. Avanesava, K.K. Atrahovìča (Kandrata Krapìvy) i J.F. Mackevìč. Minsk. [ЛГ 1969: Лінгвістычная геаграфія і групоўка беларускіх гаворак. пад рэд. Р.І. Аванесава, К.К. Атраховіча (кандрата Крапівы) і Ю.Ф. Мацкевіч. Мінск (atlas)].

RS 2001: Raslinny svet. Tèmatyčny sloŭnìk. pad rèd. L.P. Kuncèvìč, A.A. Kryvìckaga. Minsk. [Раслінны свет. Тэматычны слоўнік. 2001. пад рэд. Л.П. Кунцэвіч, А.А. Крывіцкага. Мінск].

Sedov Valentin. 1970. Slavâne Verhnego Podneprovja i Podvinja. Materialy i issledovaniâ po arheologii SSSR, vypusk 163. Moskva. [Седов Валентин. 1970. Славяне Верхнего Поднепровья и Подвинья. Материалы и исследования по археологии СССР, выпуск 163. Москва].

SG 2010: Sel’skaâ gaspadarka. Tematyčny sloŭnìk. pad red. L.P. Kuncèvìč, V.M. Kurcovaj. Minsk. [Сельская гаспадарка. Тэматычны слоўнік. 2010. пад рэд. Л.П. Кунцэвіч, В.М. Курцовай. Мінск].

SPZB 1979–1986: Sloŭnìk belaruskih gavorak paŭnočna-zahodnâj Belarusì i âe pagranìčča. pad rèd. J.F. Mackevìč. Minsk. [СПЗБ 1979–1986: Слоўнік беларускіх гаворак паўночна-заходняй Беларусі і яе пагранічча, пад рэд. Ю.Ф. Мацкевіч. Мінск].

ČAL 2006: Čalavek. Tematyčny sloŭnik. pad red. L.P. Kuncevìč, A.A. Kryvìckaga. Minsk. [Чалавек. Тэматычны слоўнік. 2006. пад рэд. Л.П. Кунцэвіч, А.А. Крывіцкага. Мінск].

ŽS 1999: Žyviol’ny svet. Tematyčny sloŭnìk. pad red. L.P. Kuncèvìč, A.A. Kryvìckaga. Minsk. [Жывёльны свет. Тэматычны слоўнік. 1999. пад рэд. Л.П. Кунцэвіч, А.А. Кры-віцкага. Мінск].