Oryginalny artykuł naukowy
Acta Albaruthenica

Уяўленні пра сірату ў традыцыйнай культуры беларусаў: асаблівасці вывучэння і перспектывы даследавання

2020, Tom 20

DOI

10.32612/uw.18988091.2020.20.pp.67–85

Model publikowania

otwarty dostęp

Rodzaj licencji

CC BY-NC 4.0 Int.

Dziedzina

Dziedzina nauk humanistycznych

Dyscyplina

etnologia i antropologia kulturowa

Język publikacji

białoruski

Pliki do pobrania

PDF 276 KB

Artykuł

Liczba wyświetleń:60

Liczba pobrań:25

Cytowania Crossref:0

Wynik Altmetric:0

Abstrakt

Stereotyp sieroty w tradycyjnej kulturze Białorusinów: specyfika badań i perspektywy badawcze W artykule przedstawiono wyniki badań nad specyfiką wyobrażeń o sierocie w białoruskiej kulturze tradycyjnej, a także perspektywy dalszych badań tego zjawiska kulturowego. Uwzględniono prace filologów białoruskich, polskich i rosyjskich na ten temat. Artykuł rzucił światło na specyfikę białoruskich wyobrażeń o sierocie w rytuałach pogrzebowych i weselnych, a także podaniach ludowych. Tradycyjne wyobrażenia o sierocie zostały przeanalizowane w odniesieniu do przemian w strukturach rodzinnych na przestrzeni dziejów i relacji rodzinnych Białorusinów. Odkryto związek między wyobrażeniami o sierocie a specyfiką białoruskiej religii ludowej, a mianowicie systemem kultu przodków. Dokonano konkluzji o perspektywach studiowania tradycyjnych sposobów prezentowania postaci sieroty w ujęciu międzykulturowym.

Słowa kluczowe:

sierota,tradycyjne poglądy,rodzina,Białorusini,obrzęd pogrzebowy,wesele sieroty,czczenie przodków

Bibliografia

Azadovskij M.K. 1922. Lenskie pričitaniâ. Čita: tip. Dalʹprofsoveta, arend. Gubkomom RKP [Азадовский М.К. 1922. Ленские причитания. Чита: тип. Дальпрофсовета, аренд. Губкомом РКП].

Aksamìtaǔ Anatolʹ, Leanı̀la Malaš. 1993. Belaruskae vâselle ǔ âgo adnosìnah da zahodneslavânskìh vâsellâǔ – polʹskaga ì slavackaga. Daklad na XI Mìžnarodnym z`ezdze slavìstaǔ. Mìnsk: Navuka ì tèhnìka [Аксамітаў Анатоль, Леаніла Малаш. 1993. Беларускае вяселле ў яго адносінах да заходнеславянскіх вяселляў – польскага і славацкага. Даклад на XI Міжнародным з’ездзе славістаў. Мінск: Навука і тэхніка].

Bajburin A.K., Levinton G.A. 1990. Pohorony i svadʹba. V: Issledovaniâ v oblasti baltoslavânskoj duhovnoj kulʹtury: (Pogrebalʹnyj obrâd). Moskva: Nauka. [Байбурин А.К., Левинтон Г.А. 1990. Похороны и свадьба. В: Исследования в области балто-славянской духовной культуры: (Погребальный обряд). Москва: Наука].

Barszczewski Aleksander. 1990. Białoruska obrzędowość i folklor Wschodniej Białostocczyzny. Narodziny, wesele, śmierć. Białystok: Sekcja naukowa ZG BTSK.

Belaruskìâ narodnyâ pesnì ǔ 4-h tamah. 1976. T. 4. Zapìs R. Šyrmy. Minsk [Беларускія народныя песні ў 4-х тамах. 1976. Т. 4. Запіс Р. Шырмы. Мінск].

Vâselle. Abrad. 1978. Uklad., ustup.artykul ì kament. K. Cvìrkì. Muz. dadat. Z. Mažèjka. Rèd. V.K. Bandarčyk, A.S. Fâdosìk. Mìnsk: Navuka ì tèhnìka [Вяселле. Абрад. 1978. Уклад., уступ. артыкул і камент. К. Цвіркі. Муз. дадат. З. Мажэйка. Рэд. В.К. Бандарчык, А.С. Фядосік. Мінск: Навука і тэхніка].

Vâselle. Pesnì ǔ 6-cì kn. 1983. Sklad. L. Malaš. Muz. dadat. Z. Mažèjka. Kn. 3. Mìnsk: Navuka ì tèhnìka [Вяселле. Песні ў 6-ці кн. 1983. Склад. Л. Малаш. Муз. дадат. З. Мажэйка. Кн. 3. Мінск: Навука і тэхніка].

Gloger Zygmunt. 1869. Obchody weselne przez Pruskiego. Kraków: Nakładem Autora.

Dovnar-Zapolʹskij M.V. 1897. Očerki semejstvennogo obyčnogo prava krestʹân Minskoj gubernii. “Ètnografičeskoe obozrenie”. Kn. XXXII. № 1 [Довнар-Запольский М.В. 1897. Очерки семейственного обычного права крестьян Минской губернии. “Этнографическое обозрение”. Кн. XXXII. № 1].

Zankevič A. 1897. Belorusskie svadebnye obrâdy i pesni sravnitelʹno s velikorusskimi. SPb. [Занкевич А. 1897. Белорусские свадебные обряды и песни сравнительно с великорусскими. СПб.]

Karskij E.F. 1916. Belorusy: v 3 tomah. T. 3. Č.1: Očerki slovesnosti belorusskogo plemeni. Narodnaâ poèziâ. Moskva: Tipolit. I.N. Kušnerev i K˚ [Карский Е.Ф. 1916. Белорусы: в 3 томах. Т. 3. Ч. 1: Очерки словесности белорусского племени. Народная поэзия. Москва: Типолит. И.Н. Кушнерев и К˚].

Malaš Leanìla. 1980. Vâselʹnyâ pesnì. U: Vâselle. Pesnì ǔ 6-cì kn. Sklad. L.A. Malaš. Minsk: Navuka ì tèhnìka. Kn. 1 [Малаш Леаніла. 1980. Вясельныя песні. У: Вяселле. Песні ў 6-ці кн. Склад. Л.А. Малаш. Мінск: Навука і тэхніка. Кн. 1].

Malaš Leanìla. 1983. Sìročyâ pesnì. Vânčanne. U dome maladoj perad pryezdam maladoga. U: Vâselle. Pesnì ǔ 6-cì kn. Sklad. L. Malaš; Muz. dadat. Z. Mažèjka. Mìnsk: Navuka ì tèhnìka. Kn. 3 [Малаш Леаніла. 1983. Сірочыя песні. Вянчанне. У доме маладой перад прыездам маладога. У: Вяселле. Песні ў 6-ці кн. Склад. Л. Малаш; Муз. дадат. З.Мажэйка. Мінск: Навука і тэхніка. Кн. 3].

Malaš Leanìla. 1990. Belaruskìâ vâselʹnyâ sìrockìâ pesnì. “Slavia Orientalis”. T. XXXIX. № 3–4: 359–369 [Малаш Леаніла. 1990. Беларускія вясельныя сіроцкія песні. “Slavia Orientalis”. T. XXXIX. № 3–4: 359–369].

Marinov Dimitʺr. 1984. Izbrani proizvedeniâ v 2 tomah. Etnografičesko (folklorno) izučavane na Zapadna Bʺlgariâ. Sʺst. i red. M. Veleva. T. 2. Sofiâ [Маринов Димитър. 1984. Избрани произведения в 2 томах. Етнографическо (фолклорно) изучаване на Западна България. Съст. и ред. М. Велева. Т. 2. София].

Meletinskij E.M. 2005. Geroj volšebnoj skazki. M.–SPB.: Akademiâ Issledovanij Kulʹtury, Tradiciâ [Мелетинский Е.М. 2005. Герой волшебной сказки. М.–СПб.: Академия Исследований Культуры, Традиция].

Mitterauer Michael. 2013. Historische Verwandtschaftsforschung. Wien; Köln; Weimar: Böhlau Verlag.

Miterauer Mihael. 2001. O jednom arhaičnom reliktu: Diskusija o “balkanskoj porodici”. V: Mihael Miterauer. Kad je Adam kopao a Evaprela: istorijsko-antropološki ogledi iz prošlosti evropske porodice. Prevod sa nemačkog Olivera Durbaba. Beograd. [Митерауер Михаел. 2001. О jедном архаичном реликту: Дискусиja о “балканскоj породици”. В: Михаел Митерауер. Кад je Адам копао а Ева прела: историjско-антрополошки огледи из прошлости европске породице. Превод са немачког Оливера Дурбаба. Београд].

Moszyński Kazimierz. 1928. Polesie Wschodnie: materjały etnograficzne z wschodniej części b. powiatu Mozyrskiego oraz z powiatu Rzeczyckiego. Warszawa: Wyd-wo Kasy im. Mianowskiego.

Nikiforovskij N.Â. 1897. Prostonarodnye primety ipoverʹâ, suevernye obrâdy i obyčai, legendarnye skazaniâ o licah i mestah. Vitebsk [Никифоровский Н.Я. 1897. Простонародные приметы и поверья, суеверные обряды и обычаи, легендарные сказания о лицах и местах. Витебск].

Pahavannì. Pamìnkì. Galašènnì (PPG). 1986. Uklad. tèkstaǔ, ustup. artykul ì kament. U.A. Vasìlevìča. Gal. rèd. A.S. Fâdosìk. Mìnsk: Navuka ì tèhnìka [Пахаванні. Памінкі. Галашэнні (ППГ). 1986. Уклад. тэкстаў, уступ. артыкул і камент. У.А. Васілевіча. Гал. рэд. А.С. Фядосік. Мінск: Навука і тэхніка].

Rypiński Alexander. 1840. Białoruś: kilka slów o poezyi prostego ludu tej naszej pol. prowincji, o jego muzyce, spiewie, tancach et cetera. Paryż : Druk. J. Marylskiego.

Romanov E. 1912. Belorusskij sbornik. Vyp. 8: Byt belorusa. Vilʹna :Tipograµiâ A.G. Syrkina [Романов Е. 1912. Белорусский сборник. Вып. 8: Быт белоруса. Вильна: Типография А.Г. Сыркина].

Federowski Michał. 1958. Lud białoruski na Rusi Litewskiej: materiały do etnografii słowiańskiej zgromadzone w latach 1877–1905. T. 5: Pieśni. Warszawa: Państwowe Wyd-wo Nauk.

Fedaroǔskì Mìhal. 1991. Lûd belaruskì. Vâselle. Uklad. pradm. ì per. z polʹskaj movy I·. Salamevìča. Minsk: Polymâ [Федароўскі Міхал. 1991. Люд беларускі. Вяселле. Уклад. прадм. і пер. з польскай мовы І. Саламевіча. Мінск: Полымя].

Čaradzejnyâ kazkì. 1973: 1–45. Rèd. V.K. Bandarčyk. Č. 1. Mìnsk: Navuka ì tèhnìka [Чарадзейныя казкі. 1973: 1–45. Рэд. В.К. Бандарчык. Ч. 1. Мінск: Навука і тэхніка].

Šaraâ Olʹga. 2002. Cennostno-normativnaâ priroda počitaniâ predkov. Minsk: Tèhnalogìâ [Шарая Ольга. 2002. Ценностно-нормативная природа почитания предков. Минск: Тэхналогія].

Šaraâ Volʹga. 2008. Rodavaâ svâdomascʹ u tradycyjnaj duhoǔnaj kulʹtury narodaǔ Ushodnâj ì Paǔdnëva-Ushodnâj Eǔropy. U: Movaznaǔstva. Lìtaraturaznaǔstva. Falʹklarystyka: XIV Mìžnarodny z`ezd slavìstaǔ (Ohryd, 2008): Dakl. bel. dèlegacyì Mìnsk: Prava ì èkanomìka [Шарая Вольга. 2008. Родавая свядомасць у традыцыйнай духоўнай культуры народаў Усходняй і Паўднёва-Усходняй Еўропы. У: Мовазнаўства. Літаратуразнаўства. Фалькларыстыка: XIV Міжнародны з’езд славістаў (Охрыд, 2008): Дакл. бел. дэлегацыі Мінск: Права і эканоміка].

Scharaja Olga. 2012. Der Ahnenkult in der traditionellen Kultur der europaischen Volker. In: Gerda Henkel Stiftung. Sonderprogramm zur Forderung des Historikernachwuchses in Russland, der Ukraine, Moldawien und Weissrussland. Abschlusspublikation. Dusseldorf.

Šaraâ Volʹga. 2013. Sacyâkulʹturnyâasablìvascì rodavyh uâǔlennâǔ slavân u kantèksce tradycyjnaj duhoǔnaj kulʹtury eǔrapejskìh narodaǔ. U: Lìtaraturaznaǔstva. Falʹklarystyka: XV Mìžnar. z`ezd slavìstaǔ (Mìnsk, 20–27 žn. 2013): dakl. belarus. dèlegacyì. Adk. rèd. A.A. Lukašanec [ì ìnš.]. Mìnsk: Belarus. Navuka [Шарая Вольга. 2013. Сацыякультурныя асаблівасці родавых уяўленняў славян у кантэксце традыцыйнай духоўнай культуры еўрапейскіх народаў. У: Літаратуразнаўства. Фалькларыстыка: ХV Міжнар. з’езд славістаў (Мінск, 20–27 жн. 2013): дакл. беларус. дэлегацыі. Адк. рэд. А.А. Лукашанец [і інш.]. Мінск: Беларус. навука].

Сharaïa Olga. 2013а. Représentations archaïques concernant la lignée dans les lamentations rituelles. “Cahiers slaves” №13: 43–63.

Šaraâ Volʹga. 2016. Rodavaaryentavanyâ ǔâǔlennìǔ tradycyjnaj duhoǔnaj kulʹtury belarusaǔ. U: Narysy gìstoryì kulʹtury Belarusì ǔ 4 tamah. t. 3: Kulʹtura sâla XIV – pačatku XX st. kn. 2: Duhoǔnaâ kulʹtura. Navuk. rèd. A. Lakotka. Mìnsk: Belaruskaâ navuka [Шарая Вольга. 2016. Родаваарыентаваныя ўяўленні ў традыцыйнай духоўнай культуры беларусаў. У: Нарысы гісторыі культуры Беларусі ў 4 тамах. т. 3: Культура сяла ХIV – пачатку ХХ ст. кн. 2: Духоўная культура. Навук. рэд. А. Лакотка. Мінск: Беларуская навука].

Šaraâ Olʹga. 2018. Tradicionnye predstavleniâ o sirote v obrâdah žiznennogo cikla slavânskih i neslavânskih narodov: doklad na XVI Meždunarodnom sʺezde slavistov (Belgrad, 20–27 avgusta 2018 g.). Minsk: Pravo i èkonomika [Шарая Ольга. 2018. Традиционные представления о сироте в обрядах жизненного цикла славянских и неславянских народов: доклад на XVI Международном съезде славистов (Белград, 20–27 августа 2018 г.). Минск: Право и экономика].

Šaraâ Volʹga. 2018a. Kalândarnyâ abradyǔšanavannâ prodkaǔ u tradycyjnaj kulʹtury belarusaǔ: prablemy ì perspektyvy dasledavannâ. “Acta Albaruthenica”. T. 18: 317–332 [Шарая Вольга. 2018a. Каляндарныя абрады ўшанавання продкаў у традыцыйнай культуры беларусаў: праблемы і перспектывы даследавання. “Acta Albaruthenica”. Т. 18: 317–332].

Šaraâ Olʹga. 2018b. Predstavleniâ o sirote v tradicionnom pogrebalʹnom i svadebnom obrâde: osobennosti issledovaniâ. U: Pytannì mastactvaznaǔstva, ètnalogìì ì falʹklarystykì. Navuk. rèd. A. Lakotka. Mìnsk : Prava ì èkanomìka. Vyp. 25 [Шарая Ольга. 2018b. Представления о сироте в традиционном погребальном и свадебном обряде: особенности исследования. У: Пытанні мастацтвазнаўства, этналогіі і фалькларыстыкі. Навук. рэд. А. Лакотка. Мінск: Права і эканоміка. Вып. 25].

Šaraâ Volʹga. 2020. Dasledavanne belaruskìh vâselʹnyh sìrockìh pesenʹ u pracah L. A. Malaš. U: Pytannì mastactvaznaǔstva, ètnalogìì ì falʹklarystykì. Navuk. rèd. A.Ì. Lakotka. Vyp. 27. Mìnsk: Prava ì èkanomìka [Шарая Вольга. 2020. Даследаванне беларускіх вясельных сіроцкіх песень у працах Л.А. Малаш. У: Пытанні мастацтвазнаўства, этналогіі і фалькларыстыкі. Навук. рэд. А.І. Лакотка. Вып. 27. Мінск: Права і эканоміка].

Šaraâ Olʹga. 2020а. Sravnitelʹnyj analiz predstavlenij o sirote v obrâdah žiznennogo cikla u russkih i finno-ugrov. Tradycyì ì sučasny stan kulʹtury ì mastactvaǔ. Zb. navuk. art. Gal. rèd. A.Ì. Lakotka. Vyp. 1. Mìnsk: Prava ì èkanomìka [Шарая Ольга. 2020а. Сравнительный анализ представлений о сироте в обрядах жизненного цикла у русских и финно-угров. У: Традыцыі і сучасны стан культуры і мастацтваў. Зб. навук. арт. Гал. рэд. А.І. Лакотка. Вып. 1. Мінск: Права і эканоміка].

Šejn P.V. 1890. Materialy dlâ izučeniâ byta i âzyka russkogo naseleniâ Severo-Zapadnogo kraâ v 3 tomah. T. 1. Č. 2: Bytovaâ i semejnaâ žiznʹ belorusa v obrâdah i pesnâh. SPb.: Tip. Akad. nauk [Шейн П.В. 1890. Материалы для изучения быта и языка русского населения Северо-Западного края в 3 томах. Т. 1. Ч. 2: Бытовая и семейная жизнь белоруса в обрядах и песнях. СПб.: Тип. Акад. наук].

Ètymalagìčny sloǔnìk belaruskaj movy. ÈSBM. 2008. Uklad. R. M. Malʹko, G.A. Cyhun. Gal. rèd. G.A. Cyhun. T. 12. Mìnsk: Belaruskaâ navuka [Этымалагічны слоўнік беларускай мовы. ЭСБМ. 2008. Уклад. Р.М. Малько, Г.А. Цыхун. Гал. рэд. Г.А. Цыхун. Т. 12. Мінск: Беларуская навука].