Oryginalny artykuł naukowy
Acta Albaruthenica

Działania edukacyjne rodziców wielojęzycznych w nauczaniu dziecka języka ojczystego i języków obcych (na przykładzie nauczania języków białoruskiego i angielskiego)

2024, Tom 24

Hanna Halavina

0000-0003-0789-5022

Uniwersytet w Białymstoku

DOI

10.31338/2720-698Xaa.24.5

Data publikacji

13.02.2025

Data otrzymania

12.06.2024

Data akceptacji

30.08.2024

Model publikowania

otwarty dostęp

Rodzaj licencji

CC BY-NC-ND 3.0 PL

Dziedzina

Dziedzina nauk humanistycznych

Dyscyplina

literaturoznawstwo, językoznawstwo

Język publikacji

białoruski

Pliki do pobrania

PDF 274 KB

Artykuł

Liczba wyświetleń:208

Liczba pobrań:105

Cytowania Crossref:0

Wynik Altmetric:0

Abstrakt

W artykule zwrócono uwagę na temat powiązany zarówno z językoznawstwem, jak i pedagogiką, a mianowicie edukację językową w kręgu rodziny. Na szczególną uwagę zasługuje fakt, że pomimo rosnącego zainteresowania takim zjawiskiem jakim jest tzw. dwujęzyczność zamierzona, w literaturze naukowej znajdujemy wciąż mało badań i informacji na ten temat. Proces uczenia się nowego języka jako drugiego przy jednoczesnym zachowaniu języka rodzinnego dziecka jest obciążony uprzedzeniami i uwarunkowaniami społeczno-politycznymi. Temat jest szczególnie dotkliwy dla rodziców posługujących się językiem zagrożonym wyginięciem (na przykład białoruskim), gdyż muszą oni stanąć przed dylematem: pozostać przy swoim tradycyjnym języku i kulturze lub wybrać język powszechnie używany w społeczeństwie, w którym pozostają. Jak pokazują badania, wybór języka w takim razie staje się nie tylko wyborem narzędzia komunikacji, ale także kulturowym i tożsamościowym. Tak dzieje się w białoruskich rodzinach, które decydują się zachować język białoruski dla swoich dzieci lub wybierają język angielski do komunikowania z dzieckiem. Przedmiotem danego badania są działania edukacyjne i motywy rodziców (obywateli Białorusi, mieszkający w Białorusi lub w innych krajach europejskich jako pierwsze pokolenie migracji) mające na celu systematyczne i zorganizowane nauczanie dzieci języka białoruskiego/angielskiego. Badania przeprowadzono w formie wywiadów pogłębionych z siedmiorgiem Białorusinów pochodzących z pokolenia millenialsów (1981–1995) i wychowującymi dzieci w wieku 3–12 lat. W trakcie wywiadów zadawano pytania dotyczące działań edukacyjnych zmierzających do celowego, zorganizowanego nauczania dzieci języków w rodzinie oraz plusów i minusów dwujęzyczności dzieci z punktu widzenia respondentów. Pięcioro rodziców używało języka białoruskiego do komunikacji w rodzinie i nauczania dzieci, a dwoje – angielskiego, chociaż wszyscy biegle władali językiem rosyjskim (a czasem także innymi językami). Badania stanowią pracę przygotowawczą w ramach rozprawy doktorskiej. Główne założenia badawcze: a) edukacja rodzinna może być nie tylko zorganizowana, zamierzona i motywowana, lecz także może odgrywać wiodącą rolę w rozwoju umiejętności językowych dziecka; b) działania edukacyjne rodziców mogą być bardzo interesujące dla nauczycieli języków obcych, zwłaszcza tych pracujących z dziećmi dwujęzycznymi. Wyniki badania wykazały, że działania edukacyjne wybierane przez rodziców do nauki języka białoruskiego i angielskiego cechowały się podobieństwem i mogły zostać podzielone na kilka kluczowych grup. Oznacza to, że badanie i kategoryzacja tych działań mogłoby być przydatne w tworzeniu wspólnego podejścia do nauki języka od najmłodszych lat. Badania mogłyby także pomóc nauczycielom w nauczaniu dzieci dwujęzycznych, posługujących się językiem białoruskim lub jakimkolwiek innym językiem jako językiem komunikacji w rodzinie.

Słowa kluczowe:

edukacja rodzinna,dwujęzyczność zamierzona,motywacja rodziców,wczesny rozwój dziecka,język białoruski,język angielski

Bibliografia

Atlas języków. Pochodzenie i rozwój języków świata. 2003. Red. Comrie, Polinsky, Matthews. New York: Facts On File.

Bandura Albert. 1971. Social Learning Theory. Morristown: General Learning Press.New.

Bahdanovich Hanssen Natallia, Mamonka Volha. 2021. Parental involvement in Early Childhood Education in Belarus. W: Parental Engagement and Early Childhood Education Around the World. Red. S. Garvis, S. Phillipson, H. Harju-Luukkainen, A.R. Sadownik. New York: Routledge.

Czykwin Elżbieta, Misiejuk Dorota. 1998. Dwujęzyczność i dwukulturowość w perspektywie psychopedagogicznej. Białystok: Trans Humana.

Earl Babbie. 2005. Badania społeczne w praktyce. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Belstat. 2019a. Education in the Republic of Belarus. Statistical book. Minsk: National Statistical Committee of the Republic of Belarus [online] https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/78b/78bd508ae57d14b1772e94903ba90b80.pdf [dostęp: 19.07.2024].

Belstat. 2019b. Wyniki spisu ludności 2019 roku [online] https://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/solialnaya-sfera/naselenie-i-migratsiya/naselenie/statisticheskie-izdaniya/index_41897/ [BY] [dostęp: 19.07.2024].

Bourdieu Pierre, Passeron Jean-Claude. 1990. Reproduction in Education, Society and Culture. London. SAGE Publications.

Ferlazzo Larry, Hammond Lorie. 2009. Building Parent Engagement in Schools. New York: Linworth Publishing.

Garvis Susanne, Phillipson Sivanes, Harju-Luukkainen Heidi, Sadownik Alicja Renata. 2021. Parental Engagement and Early Childhood Education Around the World. New York: Routledge.

Haugen Einar. 1953. The Norwegian Language in America, a Study in Bilingual Behavior, Volume 2: The American Dialects of Norwegian. Philadelphia: University of Pennsylvania Press.

Haugen Einar. 1962. Schizoglossia and the linguistic norm. W: Monograph Series on Languages and Linguistics No. 15. Red. E. Wobdworth, R.J. Di Pietro. Washington, D. C.: Georgetown University.

Howe Neil, Strauss William. 2000. Millennials rising: The Next Great Generation. New York: Vintage Books.

Język białoruski zagrożony wyginięciem. Władze nie widzą problemu. 2014. [online] https://www.polskieradio.pl/75/921/artykul/1020468,jezyk-bialoruski-zagrozonywyginieciem-wladzenie-widza-problemu [dostęp: 20.06.2024].

Kaleta Radosław. 2015. Polsko-białoruska lapsologia glottodydaktyczna. Warszawa: Katedra Białorutenistyki.

Kaleta Radosław. 2018. Błędologia w glottodydaktyce białorutenistycznej. Warszawa: Katedra Białorutenistyki.

Kalita Inna. 2010. Sovremennaâ Belarusʹ: âzyki i nacionalʹnaâ identičnostʹ. Ústí nad Labem: PF UJEP. [Калита И.В. 2010. Современная Беларусь: языки и национальная идентичность. Ústí nad Labem: PF UJEP].

Kołodziej Anna, Burzyńska-Wentland Lidia. 2009. Strajki szkolne w Prusach Zachodnich w latach 1906–1907. „Biuletyn Historii Wychowania” 25: 159–166.

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. [online] [dostęp: 20.06.2024].

Lipińska Ewa. 2003. Język ojczysty, język obcy, język drugi. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Lukašanec Aljaksandr. 2014. Bielaruskaja mova ŭ XXI stahoddzi: razviccë sistèmy i prablemy funkcyjanavannja. Minsk: Belaruskaja navuka [Лукашанец Аляксандр. 2014. Беларуская мова ў XXI стагоддзі: развіццё сістэмы і праблемы функ цыянавання. Мінск: Беларуская навука].

Marvan Jiří. 2008. Introducing Europe to Europeans Through Their Language: One Europe for Centuries – the Euro-Czech View. Praga: School of Czech Studies.

Michajloŭskaja Sniažana. 2015. Bielaruskaja mova: karystaĺniki i prychiĺniki. „Bielaruskaja dumka” № 4: 52–57 [Міхайлоўская С няжана. 2015. Беларуская мова: карыстальнікі і прыхільнікі. „Беларуская думка” № 4: 52–57].

Milewski Jan. 2005. Wstęp do materiałów konferencyjnych. W: Stosunki polsko-białoruskie w województwie Białostockim w latach 1939–1956. Red. J.J. Milewski, A. Pyżewska. Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej.

Morgan Nikola S. 2016. Engaging Families in Schools: Practical Strategies to Improve Parental Involvement. New York: Taylor & Francis.

Nahornaja Aliena. 2021. Mova 404: bielaruskaja mova ŭ Bielarusi: reaĺnyja historyi. [online] https://www.mova404.info/book [dostęp: 20.06.2024] [Нагорная Алена. 2021 . Мова 404: беларуская мова ў Беларусі: рэальныя гісторыі]. E-book: Umovy dlja movy].

Nikitorowicz Jerzy. 2017. Etnopedagogika w kontekście wielokulturowości i ustawicznie kształtującej się tożsamości. Kraków: Impuls.

Odrowąż-Coates Anna. 2017. Peaceful expansion of the English language in Europe. A tool of integration or quiet colonization? „Multicultural Studies” III (1): 115–125.

Pieciuch Ewelina. 2017. Zaangażowanie – klucz do sukcesu w wychowaniu dziecka. W: Sukces jako zjawisko edukacyjne. Vol. II. Red. W. Żłobicki, M. Homeniuk. Wrocław: Instytut Pedagogiki Uniwersytetu Wrocławskiego.

Skutnabb-Kangas Tove. 1981. Bilingualism or not. The education of minorities. Clevedon, Avon: Multilingual Matters. E-book [online] https://archive.org/details/bilingualismorno0000skut [dostęp: 20.06.2024].

Solomon Mattie Lee. 2011. Missing Link? Parent Discussions About Their Role in the Education of Their Children. Bloomington: iUniverse.

Troupe Kasan. 2021. Education’s Missing Link: Parental Engagement. Kingston: LMH Publishing.

UNDP. 2024. Human Development Report 2023/2024 [online] https://hdr.undp.org/content/human-development-report-2023-24 [dostęp:19.07.2024].

Vyniki sacyjalahičnaha dasliedvannia “Nacyjanaĺnaja identyčnasć vačami bielarusaŭ: chto my i jakimi my budziem? 2009 [online] https://budzma.org/news/vyniki-prezientacyisacyjalahichnaha-dasliedvannia-2009.html?sphrase_id=710327 [dostęp: 18.06.2024] [Вынікі сацыялагічнага даследвання “Нацыянальная ідэнтычнасць вачамі беларусаў: хто мы і якімі мы будзем? 2009].

Wacławek Maria, Wtorkowska Maria. 2019. Polaków stosunek do edukacji – w kręgu językowo-kulturowych stereotypów. „Z Teorii i Praktyki Dydaktycznej Języka Polskiego” 28: 105–126.

Winiarczyk Justyna. 2023. Twoje dziecko może mówić także po angielsku. E-book https://englishspeakingmum.pl/twoje-dziecko-moze-mowic-takze-po-angielsku.

Podobne publikacje