Oryginalny artykuł naukowy
Acta Albaruthenica

Назвы дзён тыдня ў газеце “Наша Нива” (“Наша Ніва”), у сучаснай беларускай літаратурнай мове і дыялектах

2025, Tom 25

Viktar Korbut

0000-0001-6848-1160

Badacz niezależny

Uniwersytet Warszawski

DOI

10.31338/2720-698Xaa.25.3

Data publikacji

13.02.2026

Data otrzymania

16.01.2025

Data akceptacji

20.03.2025

Model publikowania

otwarty dostęp

Rodzaj licencji

CC BY-NC 4.0 Int.

Dziedzina

Dziedzina nauk humanistycznych

Dyscyplina

literaturoznawstwo, językoznawstwo

Język publikacji

białoruski

Pliki do pobrania

PDF 390 KB

Artykuł

Liczba wyświetleń:270

Liczba pobrań:147

Cytowania Crossref:0

Wynik Altmetric:0

Abstrakt

У артыкуле разглядаюцца назвы дзён тыдня (панядзелак і інш.) у другой беларускамоўнай газеце “Наша Нива” (“Наша Ніва”), якая выдавалася ў Вільні ў 1906–1915 гадах (са снежня 1906 г. да студзеня 1913 г. гэта было адзінае ў свеце перыядычнае выданне на беларускай мове). Асноўная ўвага звернута на першы год выхаду гэтай газеты. Для параўнання выкарыстаны і матэрыялы наступных гадоў выдання. Усе гэтыя даныя супастаўляюцца з дыялектнымі матэрыяламі другой паловы ХІХ ‒ пачатку ХХІ ст. і слоўнікамі сучаснай беларускай літаратурнай мовы. Для дыяхранічнага і арэальнага аналізу выкарыстаны прыклады з польскай, старажытнарускай, царкоўнаславянскай і іншых моў. Мэта артыкула – параўнаць усе лексічныя адзінкі, што функцыянавалі ў “Нашай Ниве” (“Нашай Ніве”) і дыялектах, каб вызначыць, якія формы былі “першасныя” ў літаратурнай мове пачатку ХХ ст. і якія ўжываюцца ў сучаснай беларускай літаратурнай мове. Праблематыка, якая закранаецца ў артыкуле, дагэтуль не знаходзіла свайго адлюстравання ў навуковых працах, таму гэты артыкул – цалкам новая і арыгінальная работа. У ёй выкарыстаны наступныя метады даследавання: лінгвістычнае апісанне, рэтраспектыўны метад рэканструкцыі лексікі мяжы ХІХ‒ХХ стст., статыстычны метад аналізу шырокага матэрыялу з газет і інш. Прааналізаваны матэрыял дазваляе зрабіць вывад, што ў агульных рысах назвы дзён тыдня ў “Нашай Ниве” (“Нашай Ніве”) і беларускай літаратурнай мове пачатку ХХI ст. супадаюць, хаця на старонках газеты, як і ў гаворках, існавалі варыянты назваў II (аўторак – уторак), IV (чацвер – чэцвер) і V (пятніца – пяток) дзён тыдня. У той жа час прысутныя ў дыялектах варыянты назвы VI дня (субота) тыдня – сыбота, сабота – не фіксуюцца ні на старон У артыкуле разглядаюцца назвы дзён тыдня (панядзелак і інш.) у другой беларускамоўнай газеце “Наша Нива” (“Наша Ніва”), якая выдавалася ў Вільні ў 1906–1915 гадах (са снежня 1906 г. да студзеня 1913 г. гэта было адзінае ў свеце перыядычнае выданне на беларускай мове). Асноўная ўвага звернута на першы год выхаду гэтай газеты. Для параўнання выкарыстаны і матэрыялы наступных гадоў выдання. Усе гэтыя даныя супастаўляюцца з дыялектнымі матэрыяламі другой паловы ХІХ ‒ пачатку ХХІ ст. і слоўнікамі сучаснай беларускай літаратурнай мовы. Для дыяхранічнага і арэальнага аналізу выкарыстаны прыклады з польскай, старажытнарускай, царкоўнаславянскай і іншых моў. Мэта артыкула – параўнаць усе лексічныя адзінкі, што функцыянавалі ў “Нашай Ниве” (“Нашай Ніве”) і дыялектах, каб вызначыць, якія формы былі “першасныя” ў літаратурнай мове пачатку ХХ ст. і якія ўжываюцца ў сучаснай беларускай літаратурнай мове. Праблематыка, якая закранаецца ў артыкуле, дагэтуль не знаходзіла свайго адлюстравання ў навуковых працах, таму гэты артыкул – цалкам новая і арыгінальная работа. У ёй выкарыстаны наступныя метады даследавання: лінгвістычнае апісанне, рэтраспектыўны метад рэканструкцыі лексікі мяжы ХІХ‒ХХ стст., дзён тыдня ў “Нашай Ниве” (“Нашай Ніве”) і беларускай літаратурнай мове пачатку ХХI ст. супадаюць, хаця на старонках газеты, як і ў гаворках, існавалі варыянты назваў II (аўторак – уторак), IV (чацвер – чэцвер) і V (пятніца – пяток) дзён тыдня. У той жа час прысутныя ў дыялектах варыянты назвы VI дня (субота) тыдня – сыбота, сабота – не фіксуюцца ні на старонках “Нашай Нивы” (“Нашай Нівы”), ні ў акадэмічных слоўніках пачатку ХХІ ст.

Słowa kluczowe:

“Наша Нива”,беларуская мова,літаратурная мова,дыялекты,дні тыдня

Bibliografia

AGWB 1980 = Glinka Stanisław, Obrębska-Jabłońska Antonina, Siatkowski Janusz (red.). 1980. Atlas gwar wschodniosłowiańskich Białostocczyzny. T. I. Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich.

AGWB 1999 = Maryniakowa Irena (red.). 1999. Atlas gwar wschodniosłowiańskich Białostocczyzny. T. VII. Leksyka 3. Warszawa: Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy.

Anisim Alena, Kryŭko Mikalaj. 2005. Leksičnaja sinanimija. U: Valjancina Lemcjuhova (rèd.). Mova “Našaj Nivy” (1906–1915). Varyjantnasc′. Sinanimija. Minsk: Belaruskaja navuka. 163–235 [Анісім Алена, Крыўко Мікалай. 2005. Лексічная сінанімія. У: Валянціна Пятроўна Лемцюгова (рэд.). Мова “Нашай Нівы” (1906–1915). Варыянтнасць. Сінанімія. Мінск: Беларуская навука. 163–235].

Bejlin A. 1925. Z rèvaljucyjnyx uspaminaŭ. U: M. Šul′man (rèd.). 1905 hod u Belarusi. Zbornik artykulaŭ, uspaminaŭ i matèryjalaŭ. Mensk: b. v. 74–80 [Бейлин А. 1925. З рэвалюцыйных успамінаў. У: М. Шульман (pэд.). 1905 год у Беларусі. Зборнік артыкулаў, успамінаў і матэрыялаў. Менск: б. в. 74–80].

Bjal′kevič Ivan. 1970. Kraëvy sloŭnik usxodnjaj Mahilëŭščyny. Rèd. Mikalaj Biryla, Aljaksandr Kryvicki. Minsk: Navuka i tèxnika [Бялькевіч Іван. 1970. Краёвы слоўнік усходняй Магілёўшчыны. Рэд. Мікалай Бірыла, Аляксандр Крывіцкі. Мінск: Навука і тэхніка].

BRS 2012 = Lukašanec Aljaksandr (rèd.). 2012. Belaruska-ruski sloŭnik = Belorussko-russkij slovar. U 3 t. T. 2. Z–P; vyd. 4-e, peraprac. i dap. Minsk: Belaruskaja Èncyklapedyja [Лукашанец Аляксандр (рэд.). 2012. Беларуска-рускі слоўнік = Белорусско-русский словарь). У 3 т. Т. 2. З–П; выд. 4-е, перапрац. і дап. Мінск: Беларуская Энцыклапедыя].

Bulyka Aljaksandr. 1980. Leksičnyja zapazyčanni ŭ belaruskaj move XIV–XVIII stst. Minsk: Navuka i tèxnika [Булыка Аляксандр. 1980. Лексічныя запазычанні ў беларускай мове XIV–XVIII стст. Мінск: Навука і тэхніка].

Bulyka Aljaksandr, Žuraŭski Arkadz′, Kramko Ivan, Svjažynski Uladzimir. 1988. Mova belaruskaj pis′mennasci. Rèd. Arkadz′ Žuraŭski. Minsk: Navuka i tèxnika [Булыка Аляксандр, Жураўскі Аркадзь, Крамко Іван, Свяжынскі Уладзімір. 1988. Мова беларускай пісьменнасці. Рэд. Аркадзь Жураўскі. Мінск: Навука і тэхніка].

Curta Florin. 2001. The Making of the Slavs: History and Archeology of the Lower Danube Region, c. 500–700. Cambridge: Cambridge University Press.

Curta Florin. 2022. Slavs in the Making. History, Linguistics, and Archeology in Eastern Europe (ca. 500 – ca. 700). London – New York: Routledge.

DABM 1963 = Avanesaŭ Ruben, Atraxovič Kandrat (Krapiva Kandrat), Mackevič Juzèfa (rèd.). 1963. Dyjalektalahičny atlas belaruskaj movy. Minsk: Vydavectva Akadèmii navuk BSSR [ДАБМ 1963 = Аванесаў Рубен, Атраховіч Кандрат (Крапіва Кандрат), Мацкевіч Юзэфа (pэд.). 1963. Дыялекталагічны атлас беларускай мовы). Мінск: Выдавецтва Акадэміі навук БССР].

DABMU 1963 = Avanesaŭ Ruben, Atraxovič Kandrat (Krapiva Kandrat), Mackevič Juzèfa (rèd.). 1963. Dyjalektalahičny atlas belaruskaj movy. Ustupnyja artykuly, davedačnyja matèryjaly i kamentaryi da kart. Minsk: Vydavectva Akadèmii navuk BSSR [ДАБМУ 1963 = Аванесаў Рубен, Атраховіч Кандрат (Крапіва Кандрат), Мацкевіч Юзэфа (pэд.). 1963. Дыялекталагічны атлас беларускай мовы. Уступныя артыкулы, даведачныя матэрыялы і каментарыі да карт. Мінск: Выдавецтва Акадэміі навук БССР].

ÈSBM 1978 = Martynaŭ Viktar (rèd.). 1978. Ètymalahičny sloŭnik belaruskaj movy. T. 1. A–B. Minsk: Navuka i tèxnika [ЭСБМ 1978 = Мартынаў Віктар (рэд.). 1978. Этымалагічны слоўнік беларускай мовы. Т. 1. А–Б. Мінск: Навука і тэхніка].

ÈSBM 1988 = Martynaŭ Viktar (rèd.). 1988. Ètymalahičny sloŭnik belaruskaj movy. T. 4. K–Kajata. Minsk: Navuka i tèxnika [ЭСБМ 1988 = Мартынаў Віктар (рэд.). 1988. Этымалагічны слоўнік беларускай мовы. Т. 4. К–Каята. Мінск: Навука і тэхніка].

ÈSBM 1989 = Martynaŭ Viktar (rèd.). 1989. Ètymalahičny sloŭnik belaruskaj movy. T. 5. K–L. Minsk: Navuka i tèxnika [ЭСБМ 1989 = Мартынаў Віктар (рэд.). 1989. Этымалагічны слоўнік беларускай мовы. Т. 5. К–Л. Мінск: Навука і тэхніка].

ÈSBM 1993 = Martynaŭ Viktar (rèd.). 1993. Ètymalahičny sloŭnik belaruskaj movy. T. 8. N–P. Minsk: Navuka i tèxnika [ЭСБМ 1993 = Мартынаў Віктар (рэд.). 1993. Этымалагічны слоўнік беларускай мовы. Т. 8. Н–П. Мінск: Навука і тэхніка]

ÈSBM 2005 = Mal′ko Raisa i inš. (ukl.). 2005. Ètymalahičny sloŭnik belaruskaj movy. T. 10. P. Minsk: Belaruskaja navuka [ЭСБМ 2005 = Малько Раіса і інш. (yкл.). 2005. Этымалагічны слоўнік беларускай мовы. Т. 10. П. Мінск: Беларуская навука].

ÈSBM 2010 = Малько Раіса і інш. (yкл.). 2010. Ètymalahičny sloŭnik belaruskaj movy. T. 13. S–T. 2010. Minsk: Belaruskaja navuka [ЭСБМ 2010 = Малько Раіса і інш. (yкл.). 2010. Этымалагічны слоўнік беларускай мовы. Т. 13. С–Т. Мінск: Беларуская навука].

HSN 2013 = Rusak Valjancina (rèd.). 2013. Hramatyčny sloŭnik nazoŭnika. 2-e vyd. Minsk: Belaruskaja navuka [ГСН 2013 = Русак Валянціна (рэд.). 2013. Граматычны слоўнік назоўніка. 2-е выд. Мінск: Беларуская навука].

Instrukcyja pa zbirannju matèryjalaŭ dlja skladannja ablasnyx sloŭnikaŭ belaruskaj movy. 1959. Minsk: Akadèmija navuk Belaruskaj SSR [Інструкцыя па збіранню матэрыялаў для складання абласных слоўнікаў беларускай мовы. 1959. Мінск: Акадэмія навук Беларускай ССР].

Jankowiak Mirosław. 2022. Lexikum běloruských nářečí na Litvě. Jazykové dědictví balto-slovanského pomezí = Leksyka gwar białoruskich na Litwie. Dziedzictwo językowe pogranicza bałtycko-słowiańskiego. Praha: Slovanský ústav AV ČR, v. v. i.

Kamaroŭski Jaŭhen. 1972. Belaruskaja mova. Arfahrafija. Minsk: Vyšèjšaja škola [Камароўскі Яўген. 1972. Беларуская мова. Арфаграфія. Мінск: Вышэйшая школа].

Karskij Evfimij. 1955. Belorusy. Jazyk belorusskogo naroda. Vyp. 1. Istoričeskij očerk zvukov belorusskogo jazyka. Red. V.I. Borkovskij. Moskva: Izdatelʹstvo Akademii nauk SSSR [Карский Евфимий. 1955. Белорусы. Язык белорусского народа. Вып. 1. Исторический очерк звуков белорусского языка. Ред. В.И. Борковский. Москва: Издательство Академии наук СССР].

Karskij Evfimij. 1956. Belorusy. Jazyk belorusskogo naroda. Vyp. 2. Istoričeskij očerk slovoobrazovanija i slovoizmenenija v belorusskom jazyke. Vyp. 3. Očerki sintaksisa belorusskogo jazyka. Red. V.I. Borkovskij. Moskva: Izdatelʹstvo Akademii nauk SSSR [Карский Евфимий. 1956. Белорусы. Язык белорусского народа. Вып. 2. Исторический очерк словообразования и словоизменения в белорусском языке. Вып. 3. Очерки синтаксиса белорусского языка. Ред. В.И. Борковский. Москва: Издательство Академии наук СССР].

Kas′pjarovič Mikalaj. 1927. Vicebski kraëvy sloŭnik (matar’jaly). Rèd. M.Ja. Bajkoŭ, B.I. Èpimax–Šypila. Vicebsk [Касьпяровіч Мікалай. 1927. Віцебскі краёвы слоўнік (матар’ялы). Рэд. М.Я. Байкоў, Б.І. Эпімах–Шыпіла. Віцебск].

Korbut Viktar. 2024. Nazvy mesjacaŭ na staronkax peršyx belaruskix hazet “Naša Dolja” i “Naša Nиva”, (285–305), „Studia Białorutenistyczne” 18: 285-305 [Корбут Віктар. 2024. Назвы месяцаў на старонках першых беларускіх газет “Наша Доля” і “Наша Нива” (285–305), „Studia Białorutenistyczne” 18: 285-305].

Kramko Ivan, Jurèvič Alena, Janovič Alena. 1963. Historyja belaruskaj litaraturnaj movy. T. II. Minsk: Navuka i tèxnika [Крамко Іван, Юрэвіч Алена, Яновіч Алена. 1963. Гісторыя беларускай літаратурнай мовы. Т. II. Мінск: Навука і тэхніка].

Kurzowa Zofia. 1993. Język polski Wileńszczyzny i kresów północno-wschodnich XVI–XX w. Warszawa – Kraków: PWN.

LABNH 1994 = Biryla, Mackevič Juzèfa (rèd.). 1994. Leksičny atlas belaruskix narodnyx havorak. U 5 t. T. 2. Sel′skaja haspadarka. Minsk: Fond fundamental′nyx dasledavannjaŭ Rèspubliki Belarus′; Kamitèt headèzii pry Savece Ministraŭ Rèspubliki Belarus′ [ЛАБНГ 1994 = Бірыла Мікалай, Мацкевіч Юзэфа (рэд.). 1994. Лексічны атлас беларускіх народных гаворак. У 5 т. Т. 2. Сельская гаспадарка. Мінск: Фонд фундаментальных даследаванняў Рэспублікі Беларусь; Камітэт геадэзіі пры Савеце Міністраў Рэспублікі Беларусь].

LABNH 1996 = Mackevič Juzèfa (rèd.). 1996. Leksičny atlas belaruskix narodnyx havorak. U 5 t. T. 3. Čalavek. Minsk: Fond fundamental′nyx dasledavannjaŭ Rèspubliki Belarus′; Ministèrstva arxitèktury i budaŭnictva Rèspubliki Belarus′ [ЛАБНГ 1996 = Мацкевіч Юзэфа (рэд.). 1996. Лексічны атлас беларускіх народных гаворак. У 5 т. Т. 3. Чалавек. Мінск: Фонд фундаментальных даследаванняў Рэспублікі Беларусь; Міністэрства архітэктуры і будаўніцтва Рэспублікі Беларусь].

LABNH 1998 = Mackevič Juzèfa (rèd.). 1998. Leksičny atlas belaruskix narodnyx havorak. U 5 t. T. 5. Semantyka. Slovaŭtvarènne. Nacisk. Minsk: Ministèrstva finansaŭ Rèspubliki Belarus′; Kamitèt dzjaržaŭnyx znakaŭ [ЛАБНГ 1996 = Мацкевіч Юзэфа (рэд.). 1998. Лексічны атлас беларускіх народных гаворак. У 5 т. Т. 5. Семантыка. Словаўтварэнне. Націск. Мінск: Міністэрства фінансаў Рэспублікі Беларусь; Камітэт дзяржаўных знакаў].

NN („Nasza Niwa”). 1906–1907.

NN („Naša Niva”). 1907–1908 [НН (“Наша Нива”). 1907–1908].

NN („Naša Niwa”) 1910–1911.

NN („Naša Niva”). 1912–1915 [НН (“Наша Ніва”). 1912–1915].

Paharely Aliaksandr. 2021. Czynniki społeczno-kulturowe kształtowania się „wspólnoty moralnej” w świetle prasy Białoruskiej Chrześcijańskiej Demokracji okresu międzywojennego. Rozprawa doktorska. Promotor: dr hab. Aliaksandr Smalianchuk. Białystok: Uniwersytet w Białymstoku.

Paszkiewicz Henryk. 1996. Początki Rusi. Kraków: Nakładem Polskiej Akademii Umiejętności.

Pohl Walter. 2000. Die Germanen. München: R. Oldenbourg Verlag.

Pohl Walter. 2002. Die Awaren. Ein Steppenvolk in Mitteleuropa 567–822 n. Chr.; Zweite, aktualisierte Auflage. München: Verlag C. H. Beck oHG.

Popowska-Taborska Hanna. 2014. Wczesne dzieje Słowian w świetle ich języka. Warszawa: Instytut Slawistyki Polskiej Akademii Nauk.

Prahrama pa vyvučènnju belaruskix havorak i zbirannju zvestak dlja skladannja Dyjalektalahičnaha atlasa belaruskaj movy. 1950. Minsk: Vydavectva Akadèmii navuk Belaruskaj SSR [Праграма па вывучэнню беларускіх гаворак і збіранню звестак для складання Дыялекталагічнага атласа беларускай мовы. 1950. Мінск: Выдавецтва Акадэміі навук Беларускай ССР].

Pravily belaruskaj arfahrafii i punktuacyi. 2008. Minsk: Nacyjanal′ny cèntr pravavoj infarmacyi Rèspubliki Belarus′ [Правілы беларускай арфаграфіі і пунктуацыі. 2008.Мінск: Нацыянальны цэнтр прававой інфармацыі Рэспублікі Беларусь].

Prenner Maria Katarzyna. 2016. Die Sprache der Zeitung Naša Niva im Zeitraum 1906–1915. Masterarbeit. Betreut von: Ao. o. Univ.- Prof. Mag. Dr. Michael Moser. Wien: Universität Wien.

Rastorguev Pavel. 1973. Slovarʹ narodnyx govorov Zapadnoj Brjanščiny (materialy dlja istorii slovarnogo sostava govorov). Red. E.M. Romanovič. Minsk: Nauka i tehnika [Расторгуев Павел. 1973. Словарь народных говоров Западной Брянщины (материалы для истории словарного состава говоров). Ред. Е.М. Романович. Минск: Наука и техника].

SBHPZB 1979 = Mackevič Juzèfa (rèd.). 1979. Sloŭnik belaruskix havorak paŭnočnazaxodnjaj Belarusi i jae pahraničča. U 5 t. T. 1: A–H. Minsk: Navuka i tèxnika [СБГПЗБ 1979 = Мацкевіч Юзэфа (рэд.). 1979. Слоўнік беларускіх гаворак паўночна-заходняй Беларусі і яе пагранічча. У 5 т. Т. 1: А–Г. Мінск: Навука і тэхніка].

SBHPZB 1980 = Mackevič Juzèfa (rèd.). 1980. Sloŭnik belaruskix havorak paŭnočnazaxodnjaj Belarusi i jae pahraničča. U 5 t. T. 2: D–L. Minsk: Navuka i tèxnika [СБГПЗБ 1980 = Мацкевіч Юзэфа (рэд.). 1980. Слоўнік беларускіх гаворак паўночна-заходняй Беларусі і яе пагранічча. У 5 т. Т. 2: Д–Л. Мінск: Навука і тэхніка].

SBHPZB 1982 = Mackevič Juzèfa (rèd.). 1982. Sloŭnik belaruskix havorak paŭnočnazaxodnjaj Belarusi i jae pahraničča. U 5 t. T. 3: M–P. Minsk: Navuka i tèxnika [СБГПЗБ 1982 = Мацкевіч Юзэфа (рэд.). 1982. Слоўнік беларускіх гаворак паўночна-заходняй Беларусі і яе пагранічча. У 5 т. Т. 3: М–П. Мінск: Навука і тэхніка].

SBHPZB 1984 = Mackevič Juzèfa (rèd.). 1984. Sloŭnik belaruskix havorak paŭnočnazaxodnjaj Belarusi i jae pahraničča. U 5 t. T. 4: P–S. Minsk: Navuka i tèxnika [СБГПЗБ 1984 = Мацкевіч Юзэфа (рэд.). 1984. Слоўнік беларускіх гаворак паўночна-заходняй Беларусі і яе пагранічча. У 5 т. Т. 4: П–С. Мінск: Навука і тэхніка].

SBHPZB 1986 = Mackevič Juzèfa (rèd.). 1986. Sloŭnik belaruskix havorak paŭnočnazaxodnjaj Belarusi i jae pahraničča. U 5 t. T. 5: S–Ja. Minsk: Navuka i tèxnika [СБГПЗБ 1986 = Мацкевіч Юзэфа (рэд.). 1986. Слоўнік беларускіх гаворак паўночна-заходняй Беларусі і яе пагранічча. У 5 т. Т. 5: С–Я. Мінск: Навука і тэхніка].

SBN 1870 = Nosovičʺ Ivanʺ. 1870. Slovar′ bělorusskago narěčija. Sanktpeterburgʺ: Otd-nie Rus. jaz. i slovesnosti Imp. Akad. Naukʺ [Носовичъ Иванъ. 1870. Словарь бѣлорусскаго нарѣчія. Санктпетербургъ: Отд-ніе Рус. яз. и словесности Имп. Акад. Наукъ].

SMNN 2003 = Lemcjuhova Valjancina (rèd.). 2003. Sloŭnik movy “Našaj Nivy”. 1906–1915). U 5 t. T. 1. A–D. Minsk: Tèxnalohija [СМНН 2003 = Лемцюгова Валянціна (рэд.). 2003. Слоўнік мовы “ Нашай Нівы”. 1906–1915. У 5 т. Т. 1. А–Д. Мінск: Тэхналогія].

SMNN 2007 = Haponenka Iryna i inš. (ukl.). 2007. Sloŭnik movy “Našaj Nivy”. 1906–1915. U 5 t. T. 2. D–N. Minsk: Tèxnalohija [СМНН 2007 = Гапоненка Ірына і інш. (yкл.). 2007. Слоўнік мовы “Нашай Нівы”. 1906–1915. У 5 т. Т. 2. Д–Н. Мінск: Тэхналогія].

SMNN 2015 = Lemcjuhova Valjancina, Anisim Alena (rèd.). 2015. Sloŭnik movy “Našaj Nivy”. 1906–1915. U 5 t. T. 3. N–R. Minsk: Tèxnalohija [СМНН 2015 = Лемцюгова Валянціна, Анісім Алена (рэд.). 2015. Слоўнік мовы “ Нашай Нівы”. 1906–1915. У 5 т. Т. 3. Н–Р. Мінск: Тэхналогія].

SMNN 2019 = Lemcjuhova Valjancina, Anisim Alena (rèd.). 2019. Sloŭnik movy “Našaj Nivy”. 1906–1915). U 5 t. T. 4. S–Ja. Minsk: Tèxnalohija [СМНН 2019 = Лемцюгова Валянціна, Анісім Алена (рэд.). 2019. Слоўнік мовы “ Нашай Нівы”. 1906–1915. У 5 т. Т. 4. С–Я. Мінск: Тэхналогія].

SOS 1914 = Dobrovolʹskіj V.N. 1914. Smolenskіj oblastnoj slovarʹ. Smolenskʺ: Tipografіja P. A. Silina [СОС 1914 = Добровольскій В.Н. 1914. Смоленскій областной словарь. Смоленскъ: Типографія П. А. Силина].

Šatèrnik Mikalaj. 1929. Krajovy sloŭnik Čèrvenščyny. Pad rèdakcyjaj M. Ja. Bajkova i B. I. Èpimaxa-Šypily. Minsk: Vydan′ne Belaruskae Akadèmii Navuk [Шатэрнік Мікалай. 1929. Краёвы слоўнік Чэрвеншчыны. Пад рэдакцыяй М. Я. Байковаі Б. І. Эпімаха-Шыпілы. Мінск: Выданьне Беларускае Акадэміі Навук].

Trubačev Oleg. 2017. Ètnogenez i kulʹtura drevnejših slavân. Lingvističeskie issledovaniâ. Otv. red. N.I. Tolstoj, otv. red. 3-go izd. A.K. Šapošnikov. Moskva: Akademičeskij proekt [Трубачев Олег. 2017. Этногенез и культура древнейших славян. Лингвистические исследования. Отв. ред. Н.И. Толстой, отв. ред. 3-го изд. А.К. Шапошников. Москва: Академический проект].

TSBLM 2002 = Sudnik Mixail, Kryŭko Mikalaj (rèd.). 2002. Tlumačal′ny sloŭnik belaruskaj litaraturnaj movy. 3-e vyd. Minsk: Belaruskaja Èncyklapedyja imja P. Broŭki [ТСБЛМ 2002 = Суднік Міхаіл, Крыўко Мікалай (pэд.). 2002. Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы. 3-е выд. Мінск: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі].

Urbańczyk Przemysław. 2015. Zanim Polska została Polską. Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.

Urbańczyk Przemysław (ed.). 1997. Origins of Central Europe. Warsaw: Scientific Society of Polish Archaeologists; Institute of Archaeology and Ethology of the Polish Academy of Sciences.

Urbańczyk Przemysław (red.). 2006. Nie-Słowianie o początkach Słowian. Poznań – Warszawa: Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk.

Waniakowa Jadwiga. 1998. Nazwy dni tygodnia w językach indoeuropejskich. Kraków: Wydaw. IJP PAN.

Zaprudski Sjarhej. 2013. Belaruskae movaznaŭstva i razviccë belaruskaj litaraturnaj movy: 1920–1930-ja hady. Minsk: Belaruski dzjaržaŭny ŭniversitèt [Запрудскі Сяргей. 2013. Беларускае мовазнаўства і развіццё беларускай літаратурнай мовы: 1920–1930-я гады. Мінск: Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт].

Podobne publikacje