Original research article
Acta Albaruthenica

Сітуацыя беларускай мовы ва ўмовах білінгвізму (паводле газеты "Беларус")

2020, Том 20

Nina Barszczewska

0000-0003-0483-0549

University of Warsaw, Faculty of Applied Linguistics, Department of Belarusian and Ruthenian Studies

DOI

10.32612/uw.18988091.2020.20.pp.125–143

Publishing model

open access

License type

CC BY-NC 4.0 Int.

Field

Humanities

Discipline

linguistics

Language of publication

Polish

Number of views:49

Number of downloads:0

Crossref citations:0

Altmetric score:0

Abstract

Штомесячнік „Беларус” закранае грамадскія, палітычныя, рэлігійныя праблемы, а таксама пытанні беларускае мовы і нацыянальнае тоеснасці беларусаў. Сярод звыш 180 публікацый за 1980–2010 гг. аналізуюцца выбраныя артыкулы, у якіх закранаюцца пытанні білінгвізму ў Беларусі і звязаныя з гэтым праблемы русіфікацыі беларускае мовы, яе месца ў адукацыйнай сістэме ды ў духоўным жыцці беларусаў, а таксама залежнасці паміж роднаю мовай і нацыянальнай свядомасцю. Аналіз гэтых артыкулаў паказвае, што для публіцыстаў газеты родная мова з’яўляецца важным элементам нацыянальнае тоеснасці. Выконвалі яны адукацыйную ролю, паказваючы гісторыю беларускае мовы і яе ўплыў на станаўленне нацыянальнае тоеснасці і заахвочваючы гэтым сваіх чытачоў да ўжывання роднае мовы ў што- дзённым жыцці.

Keywords:

беларусізацыя,білінгвізм,дыскрымінацыя,адукацыя,русі- фікацыя,тоеснасць

Бібліяграфія

Asudžènʹne rusyjikacyi j kalânìâlìzmu ǔ SSSR. 1983. „Bielarus”, №308–309: 1 [Асуджэньне русыфiкацыi й каляніялізму ў СССР. 1983. „Беларус”, № 308–309: 1].

ščè pra peraklad Bìblìì. 1989. „Bielarus” № 357: 5 [Яшчэ пра пераклад Бібліі. 1989. „Беларус” № 357: 5].

Baradulìn Rygor. 1987. Mova: strata gnutkasʹcì. „Bielarus” №338: 3 [Барадулін Рыгор. 1987. Мова: страта гнуткасьці. „Беларус” № 338: 3].

Barszczewska Nina. 2003. Rusyfìkacâ belaruskae movy ǔ asʹvâtlenʹnì gazèty „Bielarus”. „Acta Albaruthenica” № 3: 99–103 [Баршчэўская Ніна. Русыфікаця беларускае мовы ў асьвятленьні газэты „Беларус”. „Acta Albaruthenica” № 3: 99–103].

Barszczewska Nina. 2004. Emigracja białoruska w obronie języka ojczystego. Warszawa: KFB [Баршчэўская Ніна. 2004. Беларуская эміграцыя – абаронца роднае мовы. Варшава: КБФ].

Barszczewska Nina. 2010. Poglâd belaruskaj èmìgracyì na rolû rodnae movy ǔ budavanʹnì nacyânalʹnae toesnasʹcì. „Acta Albaruthenica” № 10: 264–291 [Баршчэўская Ніна. 2010. Погляд беларускай эміграцыі на ролю роднае мовы ў будаваньні нацыянальнае тоеснасьці. „Acta Albaruthenica” № 10: 264–291].

Belarusìzacyâ: pragrama mìnìmum. 1987. „Bielarus” № 341: 1 [Беларусізацыя: праграма мінімум. 1987. „Беларус” № 341: 1].

Belaruskaâ mova – dzâržaǔnaâ! 1990. „Bielarus” № 367: 1 [Беларуская мова – дзяржаўная! 1990. “Беларус” № 367: 1].

Belaruskaâ mova: narada ǔ CK KPB. 1988. „Bielarus” № 347: 6 [Беларуская мова: нарада ў ЦК КПБ. 1988. „Беларус” № 347: 6].

BPC ì belaruskaâ mova. 1990. „Bielarus” № 370: 8 [БПЦ і беларуская мова. 1990. „Беларус” № 370: 8].

Budzìč Arkadzʹ. 1982. Mìtrapalìt Fìlarèt ì belaruskaâ mova. „Bielarus” № 301–302: 2–3. [Будзіч Аркадзь. 1982. Мітрапаліт Філарэт і беларуская мова. “Беларус” № 301–302: 2–3].

Danìlûk Barys. 2010. Toe što lûbìm – samyâ gubìm. „Bielarus” № 567: 6–7 [Данілюк Барыс. 2010. Тое што любім – самыя губім. „Беларус” № 567: 6–7].

Dbanʹne pra rodnuû movu. 1984. „Bielarus” № 315: 5 [Дбаньне пра родную мову. 1984. „Беларус” № 315: 5].

Gìlevìč Nìl. 1982. Moǔnae brakanʹerstva. „Bielarus” № 301–302: 7 [Гілевіч Ніл. 1982. Моўнае браканьерства. „Беларус” № 301–302: 7].

Gurynovìč Anatolʹ. 1991. Stan adukacyì na Belarusì (nekalʹkì zaǔvagaǔ). „Bielarus” № 383: 3, 8 [Гурыновіч Анатоль. 1991. Стан адукацыі на Беларусі (некалькі заўвагаў). „Беларус” № 383: 3, 8].

Lìst da Garbačova. 1987. „Bielarus” № 335: 1, 8 [Ліст да Гарбачова. 1987. “Беларус” № 335: 1, 8].

Losʹ Damìnìk. 1998. Try „ne” belaruskìh movaznaǔcaǔ – lukašyzmu. „Bielarus” № 457: 1 [Лось Дамінік. 1998. Тры „не” беларускіх мовазнаўцаў – лукашызму. „Беларус” № 457: 1].

Lukašuk Alâksandr.1997. Lukašènka – vorag svabody slova. „Belarus” № 444: 3 [Лукашук Аляксандр. 1997. Лукашэнка – вораг свабоды слова. „Беларус” № 444: 3].

Matar'âly da praektu pragramy Belaruskaga Narodnaga Frontu „Adradžènʹne”. 1989. „Belarus” № 362: 7 [Матар'ялы да праекту праграмы Беларускага Народнага Фронту “Адраджэньне”. 1989. „Беларус” № 362: 7].

Microsoft pryznala belaruskuû movu. 2004. „Belarus” № 499 (online) http://www.bielarus.org/open.php?n=499&a=2 [Microsoft прызнала беларускую мову. 2004. „Беларус” № 499 (online) http://www.bielarus.org/open.php?n=499&a=2].

Mìtr. Fìlarèt pra peraklad Bìblìì. 1991. „Bielarus” № 355: 4 [Мітр. Філарэт пра пераклад Бібліі. 1991. „Беларус” № 355: 4].

Mova, adukacyâ ì „bâzgluzʹdzìca”. 1992. „Belarus” № 392: 10 [Мова, адукацыя і „бязглузьдзіца”. 1992. „Беларус” № 392: 10].

Mova: na šlâhu da dzâržaǔnasʹcì. 1989. „Bielarus” № 365: 7 [Мова: на шляху да дзяржаўнасьці. 1989. „Беларус” № 365: 7].

Naladžvajma suvâzʹ z TBM!. 1989. „Bielarus” № 361: 3 [Наладжвайма сувязь з ТБМ!. 1989. „Беларус” № 361: 3].

Nâmìga G. 1982. Moǔnyâ hìby ǔ našym druku. „Bielarus” № 301–302: 6 [Няміга Г. 1982. Моўныя хібы ў нашым друку. „Беларус” № 301–302: 6].

Pazʹnâk Zânon. 2004. Mova – gìstoryâ – dzâržava. „Bielarus” № 495 [Пазьняк Зянон. 2004. Мова – гісторыя – дзяржава. “Беларус” № 495: [online] http://www.bielarus.org/open.php?n=49 5&a=12].

Pazʹnâk Zânon. 2008. Systèmnae razburènʹne movy. „Bielarus” № 548: 4, 7 [Пазьняк Зянон. 2008. Сыстэмнае разбурэньне мовы. “Беларус” № 548: 4, 7].

Pazʹnâk Zânon. 2010. „Šanujce ž movu našu, belaruskuû…”. „Bielarus” № 569: 1–2, 7 [Пазьняк Зянон. 2010. „Шануйце ж мову нашу, беларускую…”. „Беларус” № 569: 1–2, 7].

Partyâ admaǔlâe prablemu movy. 1987. „Bielarus” № 335: 7 [Партыя адмаўляе праблему мовы. 1987. „Беларус” № 335: 7].

Perahod armìì na belaruskuû movu. 1992. „Bielarus” № 392: 11 [Пераход арміі на беларускую мову. 1992. „Беларус” № 392: 11].

Postup belarusìzacyì. 1989. „Bielarus” № 361: 3 [Поступ беларусізацыі. 1989. „Беларус” № 361: 3].

Prèstyžnaâ mova. 2002. „Bielarus” № 475: 4 [Прэстыжная мова. 2002. „Беларус” № 475: 4].

„Roǔnasʹcʹ” movaǔ u BSSR. Belaruskaj ì rasejskaj. 1988. „Bielarus” № 353: 8 [“Роўнасьць” моваў у БССР. Беларускай і расейскай. 1988. „Беларус” № 353: 8].

Saǔka Zʹmìcer. 1998. Neǔrègulâvanyâ vypadkì pravapìsu. „Bielarus” № 456: 5 [Саўка Зьміцер. 1998. Неўрэгуляваныя выпадкі правапісу. „Беларус” № 456: 5].

Spravavodstva pa-belarusku. 2009. „Bielarus” № 559: 3 [Справаводства па-беларуску. 2009. „Беларус” № 559: 3].

Strawińska Małgorzata. 2009. Problematyka językowa na łamach emigracyjnej gazety „Biełarus”. Praca magisterska napisana pod kierunkiem naukowym prof. UW dr hab. N. Barszczewskiej. Warszawa: KB UW.

Sudzâcʹ belaruskuû movu. 1998. „Bielarus” № 456: 1 [Судзяць беларускую мову. 1998. „Беларус” № 456: 1].

Supracʹ moǔnaj dyskrymìnacyì. 1996. „Bielarus” № 437: 4 [Супраць моўнай дыскрымінацыі. 1996. „Беларус” № 437: 4].

Survìlla Ìvonka. 2009. ZVAROT da nastaǔnìkaǔ Belarusì z nagody pačatku navučalʹnaga godu. „Bielarus” [Сурвілла Івонка. 2009. ЗВАРОТ да настаўнікаў Беларусі з нагоды пачатку навучальнага году. „Беларус” № 560: 1].

Sânʹkevìč V. 1981. Da pytanʹnâ geagrafìčnyh nazovaǔ Belarusì. „Bielarus” № 288: 3 [Сянькевіч В. 1981. Да пытаньня геаграфічных назоваў Беларусі. „Беларус” № 288: 3].

Tamušanskì R. Polʹskaâ sproba belaruskaga malìtoǔnìka. 1991. „Bielarus” № 380: 8 [Тамушанскі Р. Польская спроба беларускага малітоўніка. 1991. „Беларус” № 380: 8].

Taraškevìcu zabaronâcʹ. 2008. „Bielarus” № 546: 3 [Тарашкевіцу забароняць. 2008. „Беларус” № 546: 3].

Vasìleǔskì Alesʹ. 1987. Abarona belaruskae movy ǔ BSSR – ne pra ǔsë gavorycca. „Bielarus” № 333: 1. [Васілеўскі Алесь. 1987. Абарона беларускае мовы ў БССР – не пра ўсё гаворыцца. „Беларус” № 333: 1].

Vâčorka Vìncuk. 1992. Stan belaruskaga školʹnìctva na žnìvenʹ 1992 g. „Bielarus” № 394: 2. [Вячорка Вінцук. 1992. Стан беларускага школьніцтва на жнівень 1992 г. „Беларус” № 394: 2].

Vâčorka Vìncuk. 2008. PROIECTVS. „Bielarus” № 551: 4 [Вячорка Вінцук. 2008. PROIECTVS. „Беларус” № 551: 4].

Za belaruskamoǔnae afarmlenʹne garadoǔ. 1989. „Bielarus” № 355: 3 [За беларускамоўнае афармленьне гарадоў. 1989. „Беларус” № 355: 3].

Zagorny Arsenʹ. 1980. Žadanʹne žyharoǔ Mensku što da svae movy. „Bielarus” № 278: 4–5 [Загорны Арсень. 1980. Жаданьне жыхароў Менску што да свае мовы. „Беларус” № 278: 4–5].

Zaprudnìk Ânka. 1987. Mova ì ǔlada. „Bielarus” № 334: 1 [Запруднік Янка. 1987. Мова і ўлада. “Беларус” № 334: 1].

Zaprudnìk Ânka. 1988. Malìtva, rozum ì rodnaâ mova. „Bielarus” № 348: 4 [Запруднік Янка. 1988. Малітва, розум і родная мова. „Беларус” № 348: 4].

Zaprudnìk Ânka. 1989. Mìtrapalìt Fìlarèt ì belaruskaâ mova. „Bielarus” № 361: 3 [Запруднік Янка. 1989. Мітрапаліт Філарэт і беларуская мова. „Беларус” № 361: 3].

Zmaganʹne za svaû školu ǔ Mensku. 1987. „Bielarus” № 341: 3 [Змаганьне за сваю школу ў Менску. 1987. “Беларус” № 341: 3].

Zʹnìščènʹne padručnìkaǔ. 1996. „Belarus”: 4 [Зьнішчэньне падручнікаў. 1996. „Беларус”: 4].

Žuk-Gryškevìč Raìsa. 1992. Belaruskaâ mova ǔ katalìckìh sʹvâtynâh u Belarusì. „Bielarus” № 389: 2 [Жук-Грышкевіч Раіса. 1992. Беларуская мова ў каталіцкіх сьвятынях у Беларусі. „Беларус” № 389: 2].