Original research article
Acta Albaruthenica

Стварэньне слоўніка нецэнзурнай лексыкі і ейных адпаведнікаў у беларускай мове: паміж лексыкаграфіяй і сацыялінгвістыкай

2021, Том 21

Uladzislaŭ Ivanoŭ

0000-0003-1493-0017

European Humanities University in Vilnius, Faculty of Social Sciences

DOI

10.32612/uw.18988091.2021.21.pp.191–205

Submission date

25.11.2021

Acceptance date

12.12.2021

Publishing model

open access

License type

CC BY-NC-ND 3.0 PL

Field

Humanities

Discipline

linguistics

Language of publication

Belarusian

Downloads

PDF 284 KB

Article

Number of views:43

Number of downloads:22

Crossref citations:0

Altmetric score:0

Abstract

Патрэба ў стварэньні слоўнікаў беларускай ненарматыўнай, нецэнзурнай, табуяванай ці яшчэ абсцэннай мовы насьпела здаўна – гэта лягічнае завяршэньне агульнай працы па стварэньні слоўнікаў наагул. Багатая мова праяўляецца ва ўсёй разнастайнасьці і ва ўсіх сфэрах, у тым ліку там, куды лінгвісты часта не заглядваюць праз састарэлыя маральныя ўстаноўкі. Да ўсяго важнасьць такога слоўніка палягае ў тым, каб сабраць і кадыфікаваць словы, якія часта праз штучныя бар’еры не пашпартызаваныя ў мовазнаўстве. Размова ня йдзе пра прапаганду вульгарнай і брыдэзнай мовы, а з прафэсійнага сацыялінгвістычнага погляду мэта дадзенага слоўніка месь-ціцца ў тым, каб зафіксаваць мову ў натуральным стане – якая яна ёсьць, на якой размаўляюць беларусы, а не якой яна павінна быць ва ўяўленьні розных людзей з рознымі маральнымі і ідэйнымі ўстаноўкамі. Такім парадкам, падчас стварэньня слоўніка ўлічваюцца два асноўныя падыходы – лексыкаграфічны і сацыялінгвістычны.

Keywords:

лексыкаграфія,слоўнікатворчасьць,слоўнік нецэнзурнай лексыкі,абсцэнная лексыка,прастамоўе

Bibliography

Aman Reinhold. 1996. Maledicta: The International Journal of Verbal Aggression. Volume ХII.

Ânovìč Sakrat. 1992. Samasej, Mìnsk: Mastackaâ lìtaratura [Яновіч Сакрат. 1992. Самасей. Мінск: Мастацкая літаратура].

Ânovìč Sakrat. 1995. Lìstoǔe / Listowie. Belastok: Belaruskae lìtaraturnae ab`âdnanne Belaveža [Яновіч Сакрат. 1995. Лістоўе / Listowie. Беларускае літаратурнае аб’яднанне Белавежа].

Ânovìč Sakrat. 1999. Zapìsy veku. Belastok: Belaruskae lìtaraturnae ab`âdnanne Belaveža [Яновіч Сакрат. 1999. Запісы веку. Беласток: Беларускае літаратурнае аб’яднанне Белавежа].

Ânovìč Sakrat. 2002. Ne žalʹ pražytaga. Belastok: Belaruskae lìtaraturnae ab`âdnanne Belaveža [Яновіч Сакрат. 2002. Не жаль пражытага. Беласток: Беларускае літаратурнае аб’яднанне Белавежа].

Ânovìč Sakrat. 2008. Hatnâe stagoddze. Krynkì [Яновіч Сакрат. 2008. Хатняе стагоддзе. Крынкі].

Babkova Volʹga, 1999. Laânka, abrazy, lìhadzejstva ǔ štodzënnym žycʹcì našyh dalëkìh prodkaǔ. “Naša Nìva”, 4. 10. [Бабкова Вольга. 1999. Лаянка, абразы, ліхадзейства ў штодзённым жыцьці нашых далёкіх продкаў. “Наша Ніва”, 4. 10].

Baradulìn Rygor. 2013. Vušackì slovazbor. Mìnsk: Knìgazbor [Барадулін Рыгор. 2013. Вушацкі словазбор. Мінск: Кнігазбор].

Belaruskì èratyčny falʹklor. 2016. Rèd. T. Valodzìna, A. Fâdosìk, Mìnsk: Medyâl [Беларускі эратычны фальклор. 2016. Рэд. Т. Валодзіна, А. Фядосік, Мінск: Медыял]. Bondarenko Katerina, Gasʹ Svetlana. 2018. Detabuizaciâ v slovarâh i perevode. Poznań: Bogucki Wydawnictwo Naukowe [Бондаренко Катерина, Гась Светлана. 2018. Детабуизация в словарях и переводе. Poznań: Bogucki Wydawnictwo Naukowe].

Brèger German. 2003. Vypadak užyvannâ nenarmatyǔnaj leksìkì ǔ Metrycy VKL (Dakument uradu vìlenskaga vaâvody za 1560 g.). Athenaeum: Commentarii Historiae et Culturae. VIII [Брэгер Герман. 2003. Выпадак ужывання ненарматыўнай лексікі ў Метрыцы ВКЛ (Дакумент ураду віленскага ваяводы за 1560 г.). Athenaeum: Commentarii Historiae et Culturae. VIII].

Correia João da Silva. 1927. O eufemismo e o disfemismo na língua e na literatura portuguesa. Lisboa.

Cìhìnskì Ûzaf. 1906. Bełaruska-polska-rasijski słoŭnik. Addzel rukapìsaǔ Bìblìâtèkì ìm. Urubleǔskìh, Addzel rukapìsaǔ Bìblìâtèkì ìm. Urubleǔskìh Letuvìskaj AN, Vìlʹnâ, F21 [Ціхінскі Юзаф. 1906. Bełaruska-polska-rasijski słoŭnik. Аддзел рукапісаў Бібліятэкі ім. Урублеўскіх Летувіскай АН. Вільня. F 21].

Danìlovìč Anton. 1983. Sloǔnìčak pazasloǔnìkavyh sloǔ. Nʹû Džèrsì [online] https://files.knihi.com/Knihi/Slounik/term/BEL.pazaslounikavyja.Zolak.1983.pdf [доступ: 10.11.2021]. [Даніловіч Антон. 1983. Слoўнічак пазаслoўнікавых слoў. Нью Джэрсі].

Dobrovolʹskij Vladimir. 1893. Smolenskij ètnografičeskij sbornik. Č. 2, Zapiski RGO po otdeleniû ètnografii. SPB. T. 23. Vyp. 1 [Добровольский Владимир. 1893. Смо-ленский этнографический сборник. Ч. 2. Записки РГО по отделению этнографии. СПб. Т. 23. Вып. 1].

Dobrovolʹskij Vladimir. 1903. Smolenskij ètnografičeskij sbornik. Č. 4. Zapiski RGO po otdeleniû ètnografii. SPB. [Добровольский Владимир. 1903. Смоленский этнографический сборник. Ч. 4. Записки РГО по отделению этнографии. СПб].

Garèckì Maksìm. 2016. Tvory. Zalataâ kalekcyâ belaruskaj lìtaratury. Tom 12. Mìnsk: Mastackaâ lìtaratura [Гарэцкі Максім. 2016. Творы. Залатая калекцыя беларускай літаратуры. Том 12. Мінск: Мастацкая літаратура].

Giraud Pierre. 1991. Les Gros mots. Puf / Que sais-je, Paris.

Gìstaryčny sloǔnìk belaruskaj movy. 1982. Mìnsk: Navuka ì tèhnìka [Гістарычны слоўнік беларускай мовы. 1982. Мінск: Навука і тэхніка].

Grochowski Maciej. 2008. Slownik polskich przekleństw i wulgaryzmów. Warszawa: Wydawnictwo naukowe PWN.

Kalûga Lukaš. 1992. Tvory. Mìnsk: Mastackaâ lìtaratura [Калюга Лукаш. 1992. Творы. Мінск: Мастацкая літаратура].

Karskij Efim. 1903. Belorussy. T. I. Vvedenie v izučenie âzyka i narodnoj slovesnosti. Varšava [Карский Ефим. 1903. Белоруссы. Т. I. Введение в изучение языка и народной словесности. Варшава].

Lapacìn G. 2009. Novyâ zapìsy dyâlektnaj frazealogìì sučasnaj belaruskaj movy. (p. Amâlʹnoe Vetkaǔskaga r-a Gomelʹskaj voblascì). U: Frazeologiâ germanskih, romanskih i slavânskih âzykov: sbornik naučnyh statej: vyp. 1. / pod red. E.E. Ivanova, Mogilev, MGU im. A.A. Kulešova [Лапацін Г. 2009. Новыя запісы дыялектнай фразеалогіі сучаснай беларускай мовы (п. Амяльное Веткаўскага р-а Гомельскай вобласці). У: Фразеология германских, романских и славянских языков: сборник научных статей: вып. 1. / под ред. Е.Е. Иванова, Могилев: МГУ им. А.А. Кулешова].

Laânka ǔ belaruskaj moǔnaj ì pobytavaj tradycyì. 2002. “Radyë Svaboda”. 29 sakavìka [online] https://www.svaboda.org/a/24842237.html [доступ: 10.11.2021] [Лаянка ў беларускай моўнай і побытавай традыцыі. 2002. “Радыё Свабода”. 29 сакавіка].

“Maledicta: The International Journal of Verbal Aggression” [online] https://web.archive.org/web/20190225023614/http://aman.members.sonic.net/unique.html [доступ: 10.11.2021].

Martysevìč Maryâ. 2009. Kalâlìtaraturnyâ blâdzì: dèfìnìcyâ, klâsyfìkacyâ, mètad, Livejournal, Maryjkа, 16.08 [online] https://users.livejournal.com/maryjka-/546308.html [доступ: 30.11.2021] [Мартысевіч Марыя. 2009. Калялітаратурныя блядзі: дэфініцыя, клясыфікацыя, мэтад, LiveJournal, Maryjka, 16.08].

Popescu Mihaela. 2017. Le tabou linguistique. Un paradoxe toujours actuel. “Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Romanica” № 12.

Slìž Natallâ. 2019. Kulʹtura seksualʹnyh stasunkaǔ u Vâlìkìm Knâstve Lìtoǔskìm u XVI–XVII stst. Mìnsk: Tèhnalogìâ [Сліж Наталля. 2019. Культура сексуальных стасункаў у Вялікім Княстве Літоўскім у XVI–XVII стст. Мінск: Тэхналогія].

Sloǔnìk novyh sloǔ belaruskaj movy. 2009. Ukl. V. Ulasevìč, N. Daǔgulevìč. Mìnsk: Tetrasistems [Слоўнік новых слоў беларускай мовы. 2009. Укл. В. Уласевіч, Н. Даўгулевіч. Мінск: ТетраСистемс].

Stavicʹka Lesâ. 2008. Ukraïnsʹkij žarg̀on, slovnik [online] http://ukr-zhargon.wikidot.com/a [доступ: 30.11.2021] [Ставицька Леся. 2008. Український жарґон, словник].

Stavicʹka Lesâ. 2008. Ukraïnsʹka mova bez tabu. Slovnik necenzurnoï leksiki ta ïï vìdpovìdnikìv. Kiev: Kritika [Ставицька Леся. 2008. Українська мова без табу. Словник нецензурної лексики та її відповідників. Киев: Критика].

Sâdnëǔ Masej. 1992. Patušanyâ zory. Mìnsk: Mastackaâ lìtaratura [Сяднёў Масей. 1992. Патушаныя зоры. Мінск: Мастацкая літаратура].

Škraba Ìryna. 2012. Leksìkalogìâ. Mìnsk: Tèhnalogìâ [Шкраба Ірына. 2012. Лексікалогія. Мінск: Тэхналогія].

Rouayrenc Catherine. 1996. Les gros mots. Paris, Presses universitaires de France.

Stomma Ludwik. 2000. Słownik polskich wyzwisk, inwektyw i określeń pejoratywnych. Warszawa: Wydawnictwo Graf-Punkt.

Sučasnaâ belaruskaâ lìtaraturnaâ mova. 2017. Pad rèd. D. Dzâtko. Mìnsk: Vyšèjšaâ škola [Сучасная беларуская літаратурная мова. 2017. Пад рэд. Д. Дзятко. Мінск: Вышэйшая школа].

“Terra Alba” – “Homo venerius: Seksualʹnaâ prastora belaruskaj kulʹtury”. 2001. Rèd. Danìlenka S.Ì. Magìlëǔskae tavarystva gumanìtarnyh ìntèlektualʹnyh ì kulʹturnyh ìnìcyâtyǔ "Brama" [Terra Alba” – “Homo venerius: Сексуальная прастора беларускай культуры”. 2001. Рэд. Даніленка С.І. Магілёўскае таварыства гуманітарных інтэлектуальных і культурных ініцыятыў "Брама"].

Valodzìna Tacâna. 2006. Belaruskì èras vyâvìǔsâ najperš u falʹklëry. “Radyë Svaboda” [online] https://www.svaboda.org/a/771899.html [доступ: 20.11.2021] [Валодзіна Тацяна. 2006. Беларускі эрас выявіўся найперш у фальклёры. “Радыё Свабода”].

Valodzìna Tacâna. 2009. Cela čalaveka: slova, mìf, rytual. Mìnsk: Tèhnalogìâ [Валодзіна Тацяна. 2009. Цела чалавека: слова, міф, рытуал. Мінск: Тэхналогія].