Oryginalny artykuł naukowy
Acta Albaruthenica

Do problemu ciągłości białoruskiego języka literackiego: teksty XVIII wieku napisane alfabetem łacińskim

2020, Tom 20

Maryna Svistunova

0000-0001-8856-9530

Białoruski Uniwersytet Państwowy w Mińsku, Katedra Języka Rosyjskiego jako obcego

DOI

10.32612/uw.18988091.2020.20.pp.239–253

Model publikowania

otwarty dostęp

Rodzaj licencji

CC BY-NC 4.0 Int.

Dziedzina

Dziedzina nauk humanistycznych

Dyscyplina

językoznawstwo

Język publikacji

białoruski

Pliki do pobrania

PDF 224 KB

Artykuł

Liczba wyświetleń:58

Liczba pobrań:34

Cytowania Crossref:0

Wynik Altmetric:0

Abstrakt

Artykuł jest poświęcony problemowi ciągłości między okresem starobiałoruskim a okresem nowego białoruskiego języka literackiego. Szeroko rozpowszechniony pogląd o istnieniu przerwy w tradycji pisemnej w rozwoju białoruskiego języka literackiego nie był jedyny wcześniej, a teraz jest poddawany analizie krytycznej. Artykuł omawia związek między ciągłością białoruskiego języka literackiego a problemem jego periodyzacji, koncepcją historii języka białoruskiego i historii literatury białoruskiej. Podjęto próbę obalenia stereotypowej opinii o niewielkiej liczbie zabytków literatury białoruskiej XVIII wieku przez odwołanie do mało znanych i niedawno odnalezionych tekstów napisanych alfabetem łacińskim. Sformułowano wnioski na temat przyczyn i celów stosowania w języku białoruskim w XVIII wieku łacińskiego systemu graficznego, zwrócono również uwagę na potrzeby eksploracji ówczesnych tekstów białoruskich w takich obszarach, jak pamiętnikarstwo, piśmiennictwo religijne i urzędowe.

Słowa kluczowe:

język białoruski,periodyzacja,ciągłość,alfabet łaciński,XVIII wiek

Bibliografia

Aničenko Vladimir. 1978. Razvitie belorusskogo literaturnogo âzyka v XVIII v. “Voprosy âzykoznaniâ” № 4: 47–57. [Аниченко Владимир. 1978. Развитие белорусского литературного языка в XVIII в. “Вопросы языкознания” № 4: 47–57].

Barščèǔskì Lâvon, Ânuškevìč Âzèp. 2016. Dva novyâ tèksty belaruskaj lìtaratury ХІХ st.: Žanravaâ prynaležnascʹ, moǔnyâ asablìvascì, prablemy atrybucyì. “Acta Albaruthenica” 16: 311–322. [Баршчэўскі Лявон, Янушкевіч Язэп. 2016. Два новыя тэксты беларускай літаратуры ХІХ ст.: Жанравая прыналежнасць, моўныя асаблівасці, праблемы атрыбуцыі. “Acta Albaruthenica” 16: 311–322].

Brylʹ Anton Francı̀šak. 2020. Barunskìâ svâtočnyâ manalogì. Belaruskìâ veršy sârèdzìny ХVIII st. u bazylʹânskìm rukapìse. “Rodnae slova” № 3: 11–13. [Брыль Антон Францішак. 2020. Барунскія святочныя маналогі. Беларускія вершы сярэдзіны ХVIII ст. у базыльянскім рукапісе. “Роднае слова” № 3: 11–13].

Cìvanova Galìna. 2007. Prablema peraemnascì pamìž starym ì novym belaruskìm pìsʹmenstvam. U: Mova – Lìtaratura – Kulʹtura: Matèr. V mìžnar. navuk kanf. (da 80-goddzâ praf. L.M.Šakuna) (16–17.11.2006). Mìnsk: Prava ì èkanomìka [Ціванова Галіна. 2007. Праблема пераемнасці паміж старым і новым беларускім пісьменствам. У: Мова – Літаратура – Культура: Матэр. V міжнар. навук канф. (да 80-годдзя праф. Л.М. Шакуна) (16–17.11.2006). Мінск: Права і эканоміка].

Cìvanova Galìna. 2010. Vyrašènne A.Ì .Žuraǔskìm prablemy peraemnascì pamìž staroj ì novaj belaruskaj lìtaraturnaj movaj. U: Belaruskae slova: gìstoryâ ì sučasnascʹ: zb. artyk. pa matèr. navuk. čytannâǔ, prysv. pamâcì praf. A.Ì. Žuraǔskaga (Mìnsk, 27.10.2009). Mìnsk: Prava ì èkanomìka [Ціванова Галіна. 2010. Вырашэнне А.І. Жураўскім праблемы пераемнасці паміж старой і новай беларускай літаратурнай мовай. У: Беларускае слова: гісторыя і сучаснасць: зб. артык. па матэр. навук. чытанняў, прысв. памяці праф. А.І. Жураўскага (Мінск, 27.10.2009). Мінск: Права і эканоміка].

Florâ Boris. 1997. Vozniknovenie slavânskoj pisʹmennosti. V: Istoriâ literatur zapadnyh i ûžnyh slavân v treh tomah. Moskva: Indrik [Флоря Борис. 1997. Возникновение славянской письменности. В: История литератур западных и южных славян в трех томах. Москва: Индрик].

Gaponenka Ìryna. 2010. Pytannì moǔnaj peraemnascì ǔ pracah belaruskìh ìǔkraìnskìh lìngvìstaǔ. U: Belaruskae slova: gìstoryâ ì sučasnascʹ: zb. artyk. pa matèr. navuk. čytannâǔ, prysveč. pamâcì praf. A.Ì. Žuraǔskaga (Mìnsk, 27.10.2009). Mìnsk: Prava ì èkanomìka [Гапоненка Ірына. 2010. Пытанні моўнай пераемнасці ў працах беларускіх і ўкраінскіх лінгвістаў. У: Беларускае слова: гісторыя і сучаснасць: зб. артык. па матэр. навук. чытанняў, прысвеч. памяці праф. А.І. Жураўскага (Мінск, 27.10.2009). Мінск: Права і эканоміка].

Garanìn Sârgej. 2020. Žyrovìckìâ kazannì ǔ kantèksce rèlìgìjnaj kulʹtury staražytnaj Belarusì [Гаранін Сяргей. 2020. Жыровіцкія казанні ў кантэксце рэлігійнай культуры старажытнай Беларусі [online] https://www.youtube.com/watch?v=bg4WrekmWOg&list=PL57KirTlkkGUVSrOrsvxdm60EgCLnAApv&index=6&t=316s [доступ: 19.05.2020]].

Gardzeeǔ Ûry. 2003. Da moǔnaj prablematykì garadskìh knìg navačasnaj Goradnì. “Belaruskì gìstaryčny aglâd” t. 10, sš. 1–2: 121–142 [Гардзееў Юры. 2003. Да моўнай праблематыкі гарадскіх кніг навачаснай Горадні. “Беларускі гістарычны агляд” т. 10, сш. 1–2: 121–142].

Gardzeeǔ Ûry. 2007. Gìstoryâ belaruskaj movy ǔ 18 st. (krynìcaznaǔčy aspekt). U: Mova – Lìtaratura – Kulʹtura: Matèr. V mìžnar. navuk. kanf. (da 80-goddzâ praf. L.M. Šakuna) (Mìnsk, 16–17.11.2006). Mìnsk: Prava ì èkanomìka [Гардзееў Юры. 2007. Гісторыя беларускай мовы ў 18 ст. (крыніцазнаўчы аспект). У: Мова – Літаратура – Культура: Матэр. V міжнар. навук. канф. (да 80-годдзя праф. Л.М. Шакуна) (Мінск, 16–17.11.2006). Мінск: Права і эканоміка].

Getka Ioanna. 2018. Belorusskij âzyk XVIII v. – issledovatelʹskie postulaty. “Studia исследовательские постулаты Białorutenistyczne” 12: 177–190 [Гетка Иоанна. 2018. Белорусский язык ХVІІІ в. –. “Studia Białorutenistyczne” 12: 177–190].

Getka Joanna. 2017. U progu modernizacji. Ruskojęzyczne drukarstwo bazyliańskie XVIII wieku. Warszawa: Katedra Studiów Interkulturowych Europy Środkowo-Wschodniej.

Getka Joanna. 2018. Ruskojęzyczne wydania drukarni supraskiej o charakterze religijnym (XVIII wiek) – pominięty element w badaniach nad historią kultury białoruskiej. W: „Z Polskich Studiów Slawistycznych”, seria 13, t. 1: 45–54.

Gìstoryâ belaruskaj lìtaraturnaj movy u dvuh tamah. 1967. Sklad. A.Ì. Žuraǔskì, Ì.Ì. Kramko, A.K. Ûrèvìč, A.Ì. Ânovìč. Mìnsk: Navuka ì tèhnìka. [Гісторыя беларускай літаратурнай мовы ў двух тамах. 1967. Склад. А.І. Жураўскі, І.І. Крамко, А.К. Юрэвіч, А.І. Яновіч. Мінск: Навука і тэхніка].

Gìstoryâ belaruskaj lìtaratury XI–XIX stagoddzâǔ u dvuh tamah. 2006. Red. U. Marhelʹ, V. Čamârckì. Mìnsk: Belaruskaâ navuka [Гісторыя беларускай літаратуры ХІ–ХІХ стагоддзяў у двух тамах. 2007. Рэд. У. Мархель, В. Чамярцкі. Мінск: Беларуская навука].

Gordziejew Jerzy. 2004a. Materiały źródłowe do dziejów Wielkiego Księstwa Litewskiego. Cz. 2. Z zagadnień skarbowości w dobie Stanisławowskiej. “Rocznik Biblioteki Naukowej PAU i PAN w Krakowie”, rok XLIX: 127–166.

Gordziejew Jerzy. 2004b. Uwagi o białorusko-polskich kontaktach językowych w miastach Wielkiego Księstwa Litewskiego. “Studia Slavica Hung.” t. 49, nr. 3–4: 281–294.

Haǔstovìč Marylâ. 2018. Seńko Nálewáyko pouczyćiełowi sáskiemu pouczenie o hreczyśie...: Starabelaruskaâ mova ǔ ezuìckaj satyry XVII st. “Acta Albaruthenica” 18: 271–279 [Хаўстовіч Марыля. 2018. Seńko Nálewáyko pouczyćiełowi sáskiemu pouczenie o hreczyśie...: Старабеларуская мова ў езуіцкай сатыры XVII ст. “Acta Albaruthenica” 18: 271–279].

Haǔstovìč Mìkola. 2016. Nevâdomy verš Âna Čačota? “Acta Albaruthenica” 16: 335–338 [Хаўстовіч Мікола. 2016. Невядомы верш Яна Чачота? “Acta Albaruthenica” 16: 335–338].

Kankardans belaruskaj movy XIX stagoddzâ. 2015. Aǔtar-sklad. N.M. Sânkevìč [Èlektronny rèsurs]. Mìnsk: Belaruskaâ navuka [Канкарданс беларускай мовы XIX стагоддзя. 2015. Aўтар-склад. Н.М. Сянкевіч [Электронны рэсурс]. Мінск: Беларуская навука].

Kuleš Ganna. 2019. Dyskusìjnyâ prablemy peryâdyzacyì gìstoryì belaruskaj lìtaraturnaj movy. “Rodnae slova” № 8: 26–29 [Кулеш Ганна. 2019. Дыскусійныя праблемы перыядызацыі гісторыі беларускай літаратурнай мовы. “Роднае слова” № 8: 26–29].

Lìckevìč Aleg. 2009. Starabelaruskìâ gramaty XV st. z Archiwum Głównego Akt Dawnych u Varšave. U: “Zdabytkì: dakumentalʹnyâ pomnı̀kı̀ na Belarusı̀” vyp. 11: 6–41 [Ліцкевіч Алег. 2009. Старабеларускія граматы XV ст. з Archiwum Głównego Akt Dawnych у Варшаве. У: “Здабыткі: дакументальныя помнікі на Беларусі” вып. 11: 6–41].

Lìsejčykaǔ Dzânìs. 2016. “Poneże Swiaty Sobor Zamoyski krypko poweliwait…”: sfalʹsìfìkavanaâ vìzìta carkvy ǔ v. Dzmìtravìčy Aršanskaga paveta Vâlìkaga Knâstva Lìtoǔskaga 1621 g. “Arhìvaryus” vyp. 14: 158–174 [Лісейчыкаў Дзяніс. 2016. “Poneże Swiaty Sobor Zamoyski krypko poweliwait…”: сфальсіфікаваная візіта царквы ў в. Дзмітравічы Аршанскага павета Вялікага Княства Літоўскага 1621 г. “Архіварыус” вып. 14: 158–174].

Martysûk Vâčaslaǔ. 2016a. Dzve veršavanyâ satyry z ХІІІ st. “Acta Albaruthenica” 16: 307–309 [Мартысюк Вячаслаў. 2016a. Дзве вершаваныя сатыры з ХІІІ ст. “Acta Albaruthenica” 16: 307–309].

Martysûk Vâčaslaǔ. 2016b. Nedrukavany belaruskì vìnšavalʹny verš z peršaj palovy XIX stagoddzâ ǔ zborah Âna Čačota. “Acta Albaruthenica” 16: 331–334 [Мартысюк Вячаслаў. 2016b. Недрукаваны беларускі віншавальны верш з першай паловы ХІХ стагоддзя ў зборах Яна Чачота. “Acta Albaruthenica” 16: 331–334].

Opisanie rukopisnogo otdeleniâ Vilenskoj publičnoj biblioteki. 1906. Vyp. 5, č. 2: 105–106 [Описание рукописного отделения Виленской публичной библиотеки. 1906. Вып. 5, ч. 2: 105–106].

Rukapìsy tataraǔ Belarusì kanca XVII – pačatku XX st. z dzâržaǔnyh knìgazboraǔ kraìny: katalog. 2011. Sklad. M. U. Tarèlka, A. Ì. Cìtavec. Mìnsk: Belaruskaâ navuka [Рукапісы татараў Беларусі канца XVII – пачатку XX ст. з дзяржаўных кнігазбораў краіны: каталог. 2011. Склад. М. У. Тарэлка, А. І. Цітавец. Мінск: Беларуская навука].

Rukapìsy tataraǔ Belarusì XVIII – pačatku XXI stagoddzâ z dzâržaǔnyh ì gramadskìh knìgazboraǔ kraìny: katalog. 2015. Sklad. M.U.Tarèlka. Mìnsk: Belaruskaâ navuka [Рукапісы татараў Беларусі XVIII – пачатку XXI стагоддзя з дзяржаўных і грамадскіх кнігазбораў краіны: каталог. 2015. Склад. М.У.Тарэлка. Мінск: Беларуская навука].

Šakun Leǔ. 1984. Gìstoryâ belaruskaj lìtaraturnaj movy. Vyd-ne 2-e, peraprac. Mìnsk: Unìversìtèckae [Шакун Леў. 1984. Гісторыя беларускай літаратурнай мовы. Выд-не 2-е, перапрац. Мінск: Універсітэцкае].

Slavânamoǔnaâ paèzìâ Vâlìkaga Knâstva Lìtoǔskaga XVI–XVIII stst. 2011. Uklad. pradm. ì kament. A.U. Brazgunova. Mìnsk: Belaruskaâ navuka [Славянамоўная паэзія Вялікага Княства Літоўскага XVI–XVIII стст. 2011. Уклад. прадм. і камент. А.У. Бразгунова. Мінск: Беларуская навука].

Suša Alesʹ. 2009. Lës kulʹturnaj spadčyny grèka-katalìckaj carkvy ǔ Belarusì: novyâ znahodkì ǔ lʹvoǔskìh zborah. U: “Zdabytkì: dakumentalʹnyâ pomnı̀kı̀ na Belarusı̀” vyp. 11: 88–130 [Суша Алесь. 2009. Лёс культурнай спадчыны грэка-каталіцкай царквы ў Беларусі: новыя знаходкі ў львоўскіх зборах. У: “Здабыткі: дакументальныя помнікі на Беларусі” вып. 11: 88–130].

Tivanova Galina. 1989. Osobennosti âzyka belorusskoj pisʹmennosti XVIII veka: avtoref. dis. kand. filol. nauk. Minsk [Тиванова Галина. 1989. Особенности языка белорусской письменности XVIII века: автореф. дис. канд. филол. наук. Минск].

Trafìmčyk Anatolʹ. 2016. “Pesnâ belaruskìh žaǔneraǔ 1794 goda” âk ìndykatar zaradžènnâ madèrnaj belaruskascì: да 270-годдзя Тадэвуша Касцюшкі. “Роднае слова” № 2: 73–77 [Трафімчык Анатоль. 2016. “Песня беларускіх жаўнераў 1794 года” як індыкатар зараджэння мадэрнай беларускасці: да 270-годдзя Тадэвуша Касцюшкі. “Роднае слова” № 2: 73–77].

Žuraǔlëva Ganna. 2018. Užyvanne lacinskaga alfavitu ǔ sučasnaj belaruskaj move. “Acta Albaruthenica” 18: 254–259 [Жураўлёва Ганна. 2018. Ужыванне лацiнскага алфавiту ў сучаснай беларускай мове. “Acta Albaruthenica” 18: 254–259].

Žuraǔskì Arkadzʹ, Kramko I¯van. 1973. Haraktar znešnìh uzaemaadnosìn belaruskaj lìtaraturnaj movy z ìnšymì slavânskìmì movamì ǔ pačatkovy peryâd âe farmìravannâ. Mìnsk: Navuka ì tèhnìka [Жураўскі Аркадзь, Крамко Іван. 1973. Характар знешніх узаемаадносін беларускай літаратурнай мовы з іншымі славянскімі мовамі ў пачатковы перыяд яе фарміравання. Мінск: Навука і тэхніка].

Podobne publikacje