Oryginalny artykuł naukowy
Acta Albaruthenica

Спроба рэканструкцыі біяграфіі Юльяна Ляскоўскага

2022, Tom 22

Mikałaj Chaustowicz

0000-0002-3007-0603

Uniwersytet Warszawski, Wydział Lingwistyki Stosowanej, Katedra Białorutenistyki

DOI

10.31338/2720-698Xaa.22.4

Data publikacji

13.02.2023

Data otrzymania

15.08.2022

Data akceptacji

25.09.2022

Model publikowania

otwarty dostęp

Rodzaj licencji

CC BY-NC-ND 3.0 PL

Dziedzina

Dziedzina nauk humanistycznych

Dyscyplina

literaturoznawstwo, językoznawstwo

Język publikacji

białoruski

Pliki do pobrania

PDF 488 KB

Artykuł

Liczba wyświetleń:122

Liczba pobrań:109

Cytowania Crossref:0

Wynik Altmetric:0

Abstrakt

Жыццё і творчасць Ю. Ляскоўскага (1826–1889) доўгі час заставалася па-за ўвагаю беларускіх гісторыкаў літаратуры. Ураджэнец беларускага краю больш за трыццаць гадоў (1855–1887) актыўна выступаў як паэт, празаік і публіцыст. У артыкуле зроблена спроба на падставе яго ўласных карэспандэнцый у варшаўскія выданні („Gazeta Polska”, „Gazeta Warszawska”, „Gazeta Rolnicza”, „Gazeta Świąteczna” і інш.), архіўных матэрыялаў і пасмяротных успамінаў сяброў ды знаёмых рэканструяваць творчую біяграфію літаратара, а таксама выявіць пункты судакранання ягоных тэкстаў з беларускай тэматыкай. Асабліва каштоўным у даробку літаратара з’яўляецца паэма W cudzéj stronie, дзе пастулявалася народная памяць як гераізацыя мінулага краю, што было надзвычай актуальным ва ўмовах расейскае акупацыі. Важнае значэнне мае таксама артыкул Słówko o pieśni, у якім публіцыст горача адстойваў самабытнасць беларускае мовы і права яе на існаванне.

Słowa kluczowe:

Związek Bratni Młodzieży Litewskiej,эміграцыя,Białoruski Bandurzysta,публіцыстыка Ю. Ляскоўскага (J. Korabicza,Marcina Mizery,M. Czeronki,M. Worony),кніжачкі для люду

Bibliografia

Adresʺ-kalendarʹ, ili Obŝìj štatʺ Rossìjskoj imperìi na 1848 godʺ. 1847. Sanktpeterburgʺ, častʹ vtoraâ: 12–13 [Адресъ-календарь, или Общій штатъ Россійской имперіи на 1848 годъ. 1847. Санктпетербургъ, часть вторая: 12–13].

Aleksandrovìč Scâpan. 1965. Dva nevâdomyâ veršy. “Lìtaratura ì mastactva” № 14 (16.02): 3 [Александровіч Сцяпан. 1965. Два невядомыя вершы. “Літаратура і мастацтва” № 14 (16.02): 3].

Alfavitnyj spisokʺ dvorânskimʺ rodamʺ Minskoj gubernìi, vnesennymʺ vʺ dvorânskuû rodo slovnuû knigu po 1-e ìûlâ 1903 goda. 1903. Minskʺ. [Алфавитный списокъ дворянскимъ родамъ Минской губерніи, внесеннымъ въ дворянскую родо словную книгу по 1-е іюля 1903 года. 1903. Минскъ].

APW (Archiwum Państwowy m. st. Warszawy), zespół 0614/D: Akta stanu cywilnego parafii rzymskokatolickiej Zieluń powiat żuromiński. 1861 [online] https://metryki.genealodzy.pl/metryka.php?ar=13&zs=0614d&sy=1861&kt=2&plik=005.jpg#zoom=1&x=379&y=1655 [dostęp: 4.10.2022].

APW (Archiwum Państwowy m. st. Warszawy), zespół 0054/D: Akta stanu cywilnego parafii rzymskokatolickiej Mława powiat mławski. 1869 [online] https://metryki.genealodzy.pl/metryka.php?ar=13&zs=0054d&sy=1869&kt=1&plik=068.jpg#zoom=1.25&x=324&y=1264 [dostęp: 5.10.2022].

APW (Archiwum Państwowy m. st. Warszawy), zespół 0054/D: Akta stanu cywilnego parafii

rzymskokatolickiej Mława powiat mławski. 1873 [online] https://metryki.genealodzy.pl/metryka.php?ar=13&zs=0054d&sy=1873&kt=1&plik=042.jpg#zoom=1.2814106518609911&x=806&y=0 [dostęp: 5.10.2022].

APW (Archiwum Państwowy m. st. Warszawy), zespół 0054/D: Akta stanu cywilnego parafii rzymskokatolickiej Mława powiat mławski. 1880 [online] https://metryki.genealodzy.pl/metryka.php?ar=13&zs=0054d&sy=1880&kt=3&plik=002.jpg#zoom=2.25&x=780&y=0 [dostęp: 5.10.2022].

Bar Adam. 1936–1938. Słownik pseudonimów i kryptonimów pisarzy polskich oraz Polski dotyczących, t. I–III, Kraków.

Bibliogra􀏔ia polska XIX stulecia Karola Estreichera. 1959– . Kraków, część pierwsza, wyd. nowe, tt. I– .

BJ, rkps 6470/IV: Korespondencja J.I. Kraszewskiego, seria III: Listy z lat 1845–1862, t. 11: L–Ł, k. 15–16v: J. Laskowski do J.I. Kraszewskiego, list z 13/25.03. [1861 r.].

BJ, rkps 6514/IV: Korespondencja J.I. Kraszewskiego, seria III: Listy z lat 1863–1887, t. 54, L (Labarry – Lemonier), k. 233–234: J. Laskowski do J.I. Kraszewskiego, list z 29.10.1879 r.

BJ, rkps 6514/IV: Korespondencja J.I. Kraszewskiego, seria III: Listy z lat 1863–1887, t. 54, L (Labarry – Lemonier), k. 235: J. Laskowski do J.I. Kraszewskiego, list z 7.12.1879 r.

BJ, rkps 6514/IV: Korespondencja J.I. Kraszewskiego, seria III: Listy z lat 1863–1887, t. 54, L (Labarry – Lemonier), k. 236–236v: J. Laskowski do J.I. Kraszewskiego, list z 06.03.1880 r.

Celnik Hanna. Początki oftalmologii w Wilnie [online] https://docplayer.pl/50992832-Drhanna-celnik-warszawa-wum.html [дата доступу: 15.08.2022].

Czarkowski Ludwik. 1922. Pseudonimy i kryptonimy polskie. Wilno.

Czeronka Marcin. 1879. Korrespondencye „Gazety Polskiej”. Kozia-Wólka, przy kolei nadwiślańskiej, d. 1 sierpnia r. 1879. „Gazeta Polska” nr 199 (24.08/5.09): 2.

Dobroński Adam. 1993. Łomża w latach 1866–1918. Łomża–Białystok.

Doniesienia. 1858. „Wiadomości Polskie” nr 12 (20 marca): 6 (56).

E. K., [Zaproszenie na nabożeństwo]. 1889. „Gazeta Warszawska” nr 47 (8/20.02): 4.

Estreicher Karol. 1870–1882. Bibliografia polska, część I: Stulecie XIX, tt. I–VII, Kraków.

Estreicher Karol. 1890. Bibliografia polska, część II, t. IV, Kraków.

Estreicher Karol. 1911. Bibliografia polska, część IV: Stulecie XIX, t. III, Kraków.

Gìstoryâ belaruskaj lìtaratury XI–XIX stagoddzâǔ: u dvuh tamah. 2007. Rèd. U. Marhelʹ, V. Čamâryckì. Mìnsk: Belaruskaâ navuka [Гісторыя беларускай літаратуры ХІ–ХІХ стагоддзяў у двух тамах. 2007. Рэд. У. Мархель, В. Чамярыцкі. Мінск].

Gwardiak Janusz. 2002. Wiktor Szumański (1845–1903) – łomżyński notariusz, działacz społeczny i publicysta. „Studia Łomżyńskie”, t. XIII: 79–82.

Haǔstovìč Mìkola. 2021. Da bìâgrafìì Âlegì Prancìša Vulâ (310–316). U: Haǔstovìč Mìkola. Dasledavannì ì matèryâly: Lìtaratura Belarusì XIX – pačatku XX stagoddzâ, tom sëmy, Warszawa: [Хаўстовіч Мікола. 2021. Да біяграфіі Ялегі Пранціша Вуля (310–316). У: Хаўстовіч Мікола, Даследаванні і матэрыялы: Літаратура Бе ларусі ХІХ – пачатку ХХ стагоддзя, том сёмы. Warszawa].

Karskìj Efimìj. 1922. Bělorusy, t. III: Očerki slovesnosti bělorusskago plemeni, kn. 3: Hudožestvennaâ literatura na narodnomʺ âzykě. Petrogradʺ [Карскій Ефимій. 1922. Бѣлорусы, т. ІІІ: Очерки словесности бѣлорусскаго племени, кн. 3: Художественная литература на народномъ языкѣ. Петроградъ.

Karskì E. 1919. Stary belaruskì pìsʹmenʹnìk Arcèm Darèuskì-Vâryga ì âgo lìtèraturny alʹbom. “Belarusʹ: Štadzennaâ polìtyčna-èkonamìčnaâ ì lìtèraturnaâ gazèta” № 50 (21.12) [Карскі Е. 1919. Стары беларускі пісьменьнік Арцэм Дарэускі-Вярыга і яго літэратурны альбом. “Беларусь: Штадзенная політычна-эконамічная і літэратурная газэта” № 50 (21.12).

Kirkor Adam Honory. 1880. Przewodnik po Wilnie i jego okolicach: z wykazaniem historycznym najbliższych stacyj kolei żelaznych, wyd. drugie, przejrzane i powiększone. Wilno.

Kirkorʺ Adamʺ. 1993. Bělorusskoe Polěsʹe: Umstvennyâ sily i sredstva obrazovanìâ (317–328). U: Živopisnaâ Rossiâ: Otečestvo naše v ego zemelʹnom, istoričeskom, plemennom, èkonomičeskom i bytovom značenii: Litovskoe i Belorusskoe Polesʹe. Minsk [Киркоръ Адамъ. 1993. Бѣлорусское Полѣсье: Умственныя силы и средства образованія (317–328). У: Живописная Россия: Отечество наше в его земельном, историческом, племенном, экономическом и бытовом значении: Литовское и Белорусское Полесье. Минск].

Kìsâlëǔ Genadzʹ. 1994. Dzve “palavìnkì” adnago žyccâ: Lâskoǔskì – Karabìč (148–161). U: Kìsâlëǔ Genadzʹ. Radavodnae drèva: Kalìnoǔskì – èpoha – nastupnìkì. Mìnsk [Кісялёў Генадзь. 1994. Дзве “палавінкі” аднаго жыцця: Ляскоўскі – Карабіч (148–161). У: Кісялёў Генадзь. Радаводнае дрэва: Каліноўскі – эпоха – наступнікі. Мінск.

Kmiecik Zenon. 1971. Prasa warszawska w okresie pozytywizmu (1864–1885). Warszawa.

Kmiecik Zenon. 1966. Z dziejów pism dla ludu w latach 1866–1905. („Zorza” i „”Gazeta Świąteczna” „Rocznik Historii Czasopiśmiennictwa Polskiego” t. 5/1: 84–102.

Korabicz J. 1867. Korrespondencja „Gazety Polskiéj”. „Gazeta Polska” nr 257 (4/16.11): 2.

Korabicz J. 1867. Korrespondencja „Gazety Polskiéj”. „Gazeta Polska” nr 291 [18/30.12]: 2.

Korabicz J. 1871. Odmiana losu: Bajka. „Jana Jaworskiego Kalendarz Illustrowany na Rok 1871”.

Korabicz J. 1871. Z powiatowego partykularza. „Opiekun domowy” nr 51 (8/20.12): 3–5.

Korabicz J. 1873. Jeszcze o Służebnościach: I. Wpływ służebności na wytwarzanie rolne. „Gazeta Rolnicza” nr 35 (18/30 sierp.): 1–3.

Korabicz J. 1873. Jeszcze o Służebnościach: II. Trudności stawiane przez włościan przy przeprowadzaniu układów separacyjnych. „Gazeta Rolnicza” nr 36 (25.08/6.09): 1–4; nr 37 (1/13.09): 1–3.

Korabicz J. 1873. Jeszcze o Służebnościach: III. Pośrednie sposoby wpływania na zmniejszenie pretensyi włościan. „Gazeta Rolnicza” nr 38 (8/20.09): 1–3.

Korabicz J. 1874. Korespondencya Tygodnika Illustrowanego. Z Mławy. Rzut oka na rok ubiegły 1873. „Tygodnik Illustrowany” t. XIII, nr 326 (28.03): 9–10.

Korabicz J. 1876. Korrespondencje. Mława, 2 Lutego 1876 r. „Korrespondent Płocki” nr 13 (3/15.02): 2–3.

Korabicz J. 1881. Cele szkoły ludowej. „Gazeta Polska” nr 148 (25.6/7.07): 3; nr 165 (15/27.07): 3; nr 169 (20.07/1.08): 3; nr 170 (21.07/2.08): 3; nr 204 (2/14.09): 3; nr 205 (3/15.09): 3).

Korabicz J. 1882. Słówko o pieśni. „Nowiny” nr 287 (17.10): 1; nr 288 (18.10): 1.

Korabicz J. 1882. Wiadomości bieżące krajowe: Gmina Brudno. „Gazeta Warszawska” nr 146 (22.06/4.07): 1.

Korabicz Janko. 1863. Opowiadanie o Litwie: Jaka w dawnych wiekach była wiara w Litwie?. „Kmiotek: Pismo tygodniowe obrazkowe” nr 30 (25.07): 1–3 (233–235).

Korabicz Janko. 1865. Do „Kłosów”. „Kłosy” nr 13 (15/27.09): 151.

Korabicz Janko. 1866. List z pod Mławy d. 14 Stycznia 1866 r. „Zorza” nr 4 (15/27.01): 5–6.

Korabita. 1876. Bocian: Bajka litewska. „Gwiazda” nr 51 (17.12): 813–815.

Korotyński Henryk. 1972. Różnie bywało… Warszawa.

Kronika Warszawska: Ś. p. Julian Laskowski. 1889. „Gazeta Warszawska” nr 17 (8/20.01): 2.

Laskowski J. 1881. Sprawy krajowe. „Czas” 1881, nr 87 (16.04): 2.

[Lâskoǔskì Ûlʹân]. 1971. Pad dudu (46, 340). U: Belaruskaâ lìtaratura XIX stagoddzâ: Hrèstamatyâ, sklad. S. Aleksandrovìč, A. Lojka, V. Ragojša. Mìnsk [(Ляскоўскі Юльян). 1971. Пад дуду (46, 340). У: Беларуская літаратура ХІХ стагоддзя: Хрэстаматыя, склад. С. Александровіч, А. Лойка, В. Рагойша. Мінск].

[Lâskoǔskì Ûlʹân]. 1971. Zâmelʹka maâ… (47, 340). U: Belaruskaâ lìtaratura XIX stagoddzâ: Hrèstamatyâ, sklad. S. Aleksandrovìč, A. Lojka, V. Ragojša. Mìnsk [(Ляскоўскі Юльян). 1971. Зямелька мая… (47, 340). У: Беларуская літаратура ХІХ стаго ддзя: Хрэстаматыя, склад. С. Александровіч, А. Лойка, В. Рагойша. Мінск].

Lâskoǔskì Ûlʹân. 1988. Pad dudu (309, 469). U: Belaruskaâ lìtaratura XIX stagoddzâ: Hrèstamatyâ: Vučèb. dapamožnìk dlâ studèntaǔ fìlal. spec. VNU, sklad. ì aǔt. kament. A. Lojka, V. Ragojša, 2-e vyd., peraprac. ì dap. Mìnsk [Ляскоўскі Юльян. 1988. Пад дуду (309, 469). У: Беларуская літаратура ХІХ стагоддзя: Хрэстаматыя: Вучэб. дапаможнік для студэнтаў філал. спец. ВНУ, склад. І аўт. камент А. Лойка, В. Рагойша, 2-е выд., перапрац. і дап. Мінск].

Lâskoǔskì Ûlʹân. 1988. Zâmelʹka maâ… (310, 469). U: Belaruskaâ lìtaratura XIX stagoddzâ: Hrèstamatyâ: Vučèb. dapamožnìk dlâ studèntaǔ fìlal. spec. VNU, sklad. Ì aǔt. kament. A. Lojka, V. Ragojša, 2-e vyd., peraprac. ì dap. Mìnsk [Ляскоўскі Юльян. 1988. Зямелька мая… (310, 469). У: Беларуская літаратура ХІХ стагоддзя: Хрэстаматыя: Вучэб. дапаможнік для студэнтаў філал. спец. ВНУ, склад. і аўт. камент. А. Лойка, В. Рагойша, 2-е выд., перапрац. і дап. Мінск].

Laskowski Juljan. 1861. Białoruski Bandurzysta: zbiorek wędrowny wierszem, nakład autora; w drukarni A.H. Kirkora. Wilno.

Legendy ì padannì. 1983. Sklad. M. Grynblat ì A. Gurskì. Mìnsk 1983 [Легенды і паданні. 1983. Склад. М. Грынблат і А. Гурскі. Мінск].

LVIA, f. 421, ap. 2, b. 1193: 14 Ânvarâ 1858 g.: Dělo po predpisanìi G. Načalʹnika Gubernìi o vyhodcě Ûlìaně Lâskovskomʺ, l. 1–7 [LVIA, f. 421, ap. 2, b. 1193: 14 Января 1858 г.: Дѣло по предписаніи Г. Начальника Губерніи о выходцѣ Юліанѣ Ляс ковскомъ, l. 1–7].

LVIA, f. 422, ap. 1, b. 8: Spisokʺ polʹskimʺ vyhodcamʺ proživaûŝimʺ vʺ Vilenskoj Gubernìi i sostoâŝihʺ podʺ nadzoromʺ, l. 7–22 [LVIA, f. 422, ap. 1, b. 8: Списокъ Польскимъ выходцамъ проживающимъ въ Виленской Губерніи и состоящихъ подъ надзоромъ, l. 7–22].

Matusik P., Lithuanian Youth Fraternity [online] https://www.ohio.edu/chastain/ip/ lithua.htm [дата доступу: 5.08.2022].

Mizera Marcin. 1882. Korespondencye „Gazety Polskiej”. Kozia-Wólka, 5 sierpnia 1882. „Gazeta Polska” nr 197 (23.08/4.09): 2.

Mizera Marcin. 1883. Jak przysporzyć ziemi i chleba? Dla użytku sąsiadów. Warszawa.

Mizera Marcin. 1888. Do Ameryki po złoto. Z opowiadania wędrowca Macieja Swidra, spisał <…>, nakładem J. Poznańskiego. Warszawa.

Nowiny. 1889. „Gazeta Świąteczna” nr 421 (20/27.01): 2.

Nowości: Krajowe. 1881. „Wędrowiec” t. X, nr 246 (3/15.09): 14 (174).

Ogłoszenia. 1876. „Dodatek do Korrespondenta Płockiego” nr 23 (9/21.03): 5.

Orłowski Jan, Julian Laskowski i jego Białoruski bandurzysta [online] https://pisarze.pl/2016/01/25/jan-orlowski-julian-laskowski-i-jego-bialoruski-bandurzysta/ [да та доступу: 1.08.2022].

Przegląd literatury ludowej polskiej z dwóch lat ostatnich. 1890. Nakładem Wydawn. „Nowej Reformy”, czcionkami drukarni Związkowej pod zarządem A. Szyjew skiego. Kraków.

Przegląd pism czasowych. 1861. “Виленскій вѣстнікъ – Kuryer Wileński” nr 30 (14.04): 7 (285).

RGIA (Rossijskij gosudarstvennyj istoričeskij arhiv), f. 577, op. 3, d. 22 [РГИА (Российский государственный исторический архив), ф. 577, оп. 3, д. 22].

RGIA (Rossijskij gosudarstvennyj istoričeskij arhiv), f. 1343, op. 24, dd. 4055–4057 [РГИА (Российский государственный исторический архив), ф. 1343, оп. 24, дд. 4055–4057].

Różne wieści: W Łomży… 1884. „Gazeta Świąteczna” nr 180 (3/15.06): 3.

Sbornikʺ dokumentovʺ muzeâ grafa M.N. Muravʹeva. 1906. Sost. A. Běleckìj, t. 1. Vilʹna. [Сборникъ документовъ музея графа М.Н. Муравьева. 1906. Сост. А. Бѣлецкій, т. 1. Вильна].

Słownik geogra􀏔iczny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. 1880–1914. Warszawa, tt. I–XV.

Słownik pseudonimów pisarzy polskich: XV w. – 1970 r. 1994–1996. Wrocław–Warszawa–Kraków, t. I–IV.

Spis szlachty wylegitymowanej w guberniach grodzieńskiej, mińskiej, mohylewskiej, smoleńskiej i witebskiej. 1992. Oprac. Stanisław Dumin, Sławomir Górzyński. Warszawa.

Świętochowski Aleksander. 1928. Historja chłopów polskich w zarysie. T. II: W Polsce podległej. Lwów–Poznań.

Uruski Seweryn. 1911. Rodzina: Herbarz szlachty polskiej. T. VIII. Warszawa.

Wiadomości bieżące: Wspomnienie pośmiertne. 1889. „Kurjer Warszawski” nr 15 (3/15.01): 3.

Wiadomości bieżące: Zmarli. 1889. „Gazeta Rolnicza” nr 4 (12/24.01): 8 (44).

Wiadomość bibljogr. za styczeń i luty 1861 roku. 1861. „Виленскій вѣстнікъ – Kuryer Wileński” nr 22 (17.02): 9 (201).

Wiadomość bibljograficzna za miesiąc marzec i kwiecień 1861 roku. 1861. “Виленскій вѣстнікъ – Kuryer Wileński” nr 38 (16.05): 8 (382).

Wiadomość bibljogr. za miesiąc czerwiec 1861 roku. 1861. „Виленскій вѣстнікъ – Kuryer Wileński” nr 55 (18.07): 8 (548).

Wiktor Szumański: Wspomnienie pośmiertne. 1903. „Echa Płockie i Łomżyńskie” nr 8 (15/28.01): 1.

Vilejskìj uězdʺ: Genealogiâ, kraevedenie [Вилейскій уѣздъ: Генеалогия, краеведение (online) http://vilejski-uezd.by/resources/categories/zhosnjanskij-ioannovskij.204/ (дата доступу: 4.08.2022).

Vlast, Pamažycâ! 1913. “Naša Nìva” № 37 (12.09): 2 [Власт. 1913. Памажыця!, “Наша Ніва” № 37 (12.09): 2].

Worona M. 1887a. Wystawa Rolnicza w Wilnie. „Gazeta Warszawska” nr 162 (11/23.06): 3.

Worona M. 1887b. Wystawa gospodarska w Wilnie. „Gazeta Świąteczna” nr 342 (12/24.07): 1–2.

Worona M. 1887c. Wystawa gospodarska w Wilnie: List II. „Gazeta Świąteczna” nr 346 (9/21.08): 3–4.

Wyszedł w Wilnie Białoruski Bandurzysta… 1861. „Gazeta Polska: Dawniej Codzienna” nr 97 (4/16.04): 1.

X. 1883. „Echo Łomżyńskie” i kwestya służby folwarcznej. „Niwa” nr 196: 40–49 (262–271).

Zakonowsk [online] https://pl.wikipedia.org/wiki/Zakonowsk [дата доступу: 4.08.2022].

Z różnych stron: Wspomnienie, „Gazeta Polska” 1888/1889, nr 10 (31.12/12.01): 2.

Podobne publikacje