Oryginalny artykuł naukowy
Acta Albaruthenica

Канты XVIII стагоддзя як помнікі беларускага пісьменства

2023, Tom 23

Maryna Svistunova

0000-0001-8856-9530

Białoruski Uniwersytet Państwowy w Mińsku, Katedra Języka Rosyjskiego jako obcego

DOI

10.31338/2720-698Xaa.23.13

Data publikacji

16.02.2024

Data otrzymania

12.07.2023

Data akceptacji

04.09.2023

Model publikowania

otwarty dostęp

Rodzaj licencji

CC BY-NC-ND 3.0 PL

Dziedzina

Dziedzina nauk humanistycznych

Dyscyplina

literaturoznawstwo, językoznawstwo

Język publikacji

białoruski

Pliki do pobrania

PDF 356 KB

Artykuł

Liczba wyświetleń:123

Liczba pobrań:46

Cytowania Crossref:0

Wynik Altmetric:0

Abstrakt

Артыкул прысвечаны выяўленню праблем, што ўзнікаюць пры мовазнаўчым вывучэнні вершаў-песняў, вядомых пад назвай канты. Канты і псальмы, як адна з іх разнавіднасцей, шырока бытавалі на беларускіх землях у XVII– XVIII стст. і вядомыя сёння ў складзе розных рукапісных зборнікаў. У артыкуле канстатуецца, што навуковая ўвага да кантаў праяўляецца найперш з боку музыказнаўцаў і літаратуразнаўцаў, мовазнаўчае вывучэнне кантаў вельмі абмежаванае. Зроблена параўнанне публікацыі тэкстаў асобных кантаў са зборніка Куранты 1733 г., пададзены некаторыя назіранні над мовай гэтых твораў, на падставе чаго акрэсліваюцца асноўныя праблемы мовазнаўчага іх вывучэння. Сцвярджаецца, што беларускамоўныя канты як папулярныя арыгінальныя аўтарскія творы XVIII ст. з’яўляюцца яркім прыкладам ужывання беларускай мовы ў пісьмовай форме і парушаюць стэрэатыпнае меркаванне пра яе заняпад у гэты перыяд.

Słowa kluczowe:

кант,псальма,Куранты,гісторыя беларускай літаратурнай мовы,XVIII ст.

Bibliografia

Aničenko Vladimir. 1978. Razvitie belorusskogo literaturnogo âzyka v XVIII v. “Voprosy âzykoznaniâ” № 4: 47–57 [Аниченк о Владимир. 1978. Развитие белорусского литературного языка в XVIII в. «Вопросы языкознания» № 4: 47–57].

Antalogìâ belaruskaj paèzìì ǔ troh tamah. 1993. Т. І. Rèd. N. Gìlevìč. Mìnsk: Mastackaâ lìtaratura [Анаталогія беларускай паэзіі ў трох тамах. 1993. Т. І. Рэд. Н. Гілевіч. Мінск: Мастацкая літаратура].

Antalogìâ daǔnâj belaruskaj lìtaratury: XI – peršaâ palova XVIII stagoddzâ. 2005. Red. V. Čamârckì. Mìnsk: Belaruskaâ navuka [Анталогія даўняй беларускай літаратуры: XI – першая палова XVIII стагоддзя. 2005. Рэд. В. Чамярыцкі. Мінск: Беларуская навука].

Belaruskaâ lìtaraturnaâ spadčyna: antalogìâ ǔ dzvûh knìgah. 2011. Kn. I. Mìnsk: Belaruskaâ navuka [Беларуская літаратурная спадчына: анталогія ў дзвюх кнігах. 2011. Кн. І. Мінск: Беларуская навука].

Dadzìëmava Volʹga. 2012. Gìstoryâ muzyčnaj kulʹtury Belarusì da XX stagoddzâ. Mìnsk: Belaruskaâ dzâržaǔnaâ akadèmìâ muzykì [Дадзіёмава Вольга. 2012. Гісторыя музычнай культуры Беларусі да ХХ стагоддзя. Мінск: Беларуская дзяржаўная акадэмія музыкі].

Dzierżanowska Barbara. 2020. Czy pieśń ruska jest białoruska? O zapomnianym zjawisku literackim polsko-ruskiego pogranicza w XVII–XVIII w. W: Język, literatura i kultura Białorusi na przestrzeni wieków. Red. M. Chaustowicz, R. Kaleta.

Gìstoryâ belarusk aj lìtaratury XI–XIX stagoddzâǔ u dvuh tamah. 2006. Т. І. Red. V. Čamârckì. Mìnsk: Belaruskaâ navuka [Гісторыя беларускай літаратуры ХІ–ХІХ стагоддзяў у двух тамах. 2006. Т. І. Рэд. В. Чамярыцкі. Мінск: Беларуская навука].

Haǔstovìč Mìkola. 2018. Pesnâ belaruskìh žaǔneraǔ. U: Dasledavannì ì matèryâly: lìtaratura Belarusì kanca XVIII – ХІХ stagoddzâǔ. Tom čacvërty. Varšava [Хаўстовіч Мікола. 2018. Песня беларускіх жаўнераў. У: Даследаванні і матэрыялы: літаратура Беларусі канца XVIII – ХІХ стагоддзя. Том чацвёрты. Варшава].

Kascûkavec Larysa. 1992. Belaruskìâ kanty. Mìnsk: Belaruski instytut prablem kulʹtury [Касцюкавец Ларыса. 1992. Беларускія канты. Мінск: Беларускi iнстытут праблем культуры[.

Kostûkovec Larisa. 2006. Stilistika kanta i ee pretvorenie v belorusskih narodnyh pesnâh. Kn. I. Minsk: Belorusskaâ gosudarstvennaâ akademiâ muzyki [Костюковец Лариса. 2006. Стилистика канта и ее претворение в белорусских народных песнях. Кн. І. Минск: Белорусская государственная академия музыки].

Kostûkovec Larisa. 2013. Belorusskij duhovnyj kant-gimn Bogorodica kak odin iz rannih obrazcov otečestvennoj kantovoj kulʹtury. “Vescì belaruskaj dzâržaǔnaj akadèmìì muzykì” № 23: 8–17 [Костюковец Лариса. 2013. Белорусский духовный кант-гимн Богородица как один из ранних образцов отечественной кантовой культуры. “Весці беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі” № 23: 8–17].

Levancèvìč Lena. 2020. Gìstoryâ belaruskaj lìtaraturnaj movy: vučèbny dapamožnìk. Mìnsk: RÌVŠ [Леванцэвіч Лена. 2020. Гісторыя беларускай літаратурнай мовы: вучэбны дапаможнік. Мінск: РІВШ].

Lìtaratura XVII–XVIII stagoddzâǔ. 2012. Rèd. V. Čamâryckì. Mìnsk: Mastackaâ lìtaratura [Літаратура XVII–XVIII стагоддзяў. 2012. Рэд. В. Чамярыцкі. Мінск: Мастацкая літаратура].

Macabârydzè Nellì. 2013. Kuranty. U: Kulʹtura Belarusì. Èncyklapedyâ ǔ šascì tamah. Т. IV. Mìnsk: Belaruskaâ èncyklapedyâ ìmâ P. Broǔkì [Мацабярыдзэ Нэлі. 2013. Куранты. У: Культура Беларусі. Энцыклапедыя ў шасці тамах. Т. IV. Мінск: Беларуская энцыклапедыя імя П. Броўкі].

Malʹdzìs Adam. 1980. Na skryžavannì slavânskìh tradycyj Lìtaratura Belarusì perahodnaga peryâdu (drugaâ palavìna XVII–XVIII st.). Mìnsk: Navuka ì tèhnìka [Мальдзіс Адам. 1980. На скрыжаванні славянскіх традыцый: Літаратура Беларусі пераходнага перыяду (другая палавіна XVII–XVIII ст.). Мінск: Навука і тэхніка].

Malʹdzìs Adam. 1987. Z lìtaraturaznaǔčyh vandravannâǔ: Narysy, èsè, dzënnìkì. Mìnsk: Mastackaâ lìtaratura [Мальдзіс Адам. 1987. З літаратуразнаўчых вандраванняў: Нарысы, эсэ, дзённікі. Мінск: Мастацкая літаратура].

Matûhov Igorʹ. 2013. Kuranty: anonimnyj slavânskij sbornik XVIII veka i ego interpretaciâ sovremennym kompozitorom. “Vestnik Kemerovskogo gosudarstvennogo universiteta kulʹtury i iskusstv” № 23: 196–204 [Матюхов Игорь. 2013. Куранты: анонимный славянский сборник XVIII века и его интерпретация современным композитором. «Вестник Кемеровского государственного университета культуры и искусств» № 23: 196–204].

McMillin A. B., Drage С. L. 1970. Kuranty: an Unpublished Russian Song-Book of 1733. “Oxford Slavonic Papers” v. III: 1–31.

Nekrašèvìč-Karotkaâ Žanna. 2016. Gìstoryâ belaruskaj lìtaratury XVIII stagoddzâ: pamìž dyskrètnascû ì èvalûcyjnascû. U: Slavânskìâ lìtaratury ǔ kantèksce susvetnaj: da 750-goddzâ z dnâ naradž. Dantè Alìg`ery ì 85-goddzâ Uladzìmìra Karatkevìča. Rèd. G. Butyrčyk. Mìnsk: RÌVŠ. [Некрашэвіч-Кароткая Жанна. 2016. Гісторыя бела рускай літаратуры XVIII стагоддзя: паміж дыскрэтнасцю і эвалюцыйнасцю. У: Славянскія літаратуры ў кантэксце сусветнай: да 750-годдзя з дня нарадж. Дантэ Аліг’еры і 85-годдзя Уладзіміра Караткевіча. Рэд. Г. Бутырчык. Мінск: РІВШ].

Šakun Leǔ. 1984. Gìstoryâ belaruskaj lìtaraturnaj movy. Mìnsk: Unìversìtèckae [Шакун Леў. 1984. Гісторыя беларускай літаратурнай мовы. Мінск: Універсітэцкае].