Oryginalny artykuł naukowy
Acta Albaruthenica

Фонавыя веды ў беларускамоўным навукова-гуманітарным дыскурсе (аргументалагічны аспект)

2023, Tom 23

Tatiana Savtchouk

0000-0002-2646-3543

Belarusian State University

DOI

10.31338/2720-698Xaa.23.4

Data publikacji

16.02.2024

Data otrzymania

06.06.2023

Data akceptacji

12.09.2023

Model publikowania

otwarty dostęp

Rodzaj licencji

CC BY-NC-ND 3.0 PL

Dziedzina

Dziedzina nauk humanistycznych

Dyscyplina

literaturoznawstwo, językoznawstwo

Język publikacji

białoruski

Pliki do pobrania

PDF 341 KB

Artykuł

Liczba wyświetleń:123

Liczba pobrań:55

Cytowania Crossref:0

Wynik Altmetric:0

Abstrakt

Прадстаўлены вынікі лінгвааргументалагічнага (дэскрыптыўна-нарматыўнага) аналізу апеляцыі да фонавых ведаў у беларускамоўным дыскурсе гуманітарных навук. Адзначаецца, што стратэгічная мэта ўключэння фонавых ведаў у гуманітарную навуковую аргументацыю – спрыяць эмацыйнаму збліжэнню з адрасатам, абапіраючыся на агульны жыццёвы досвед, агульную сістэму ацэнак, перакананняў, каштоўнасцей. Вылучаюцца тры групы фонавых ведаў: 1) звесткі аб фактах сучаснага жыцця, 2) рэтраспектыўная інфармацыя, 3) культуралагічныя веды. Для кожнай групы сістэматызуюцца прыёмы вербалізацыі, вызначаецца прагматычны патэнцыял, эксплікуюцца ўмовы эфектыўнага прымянення ў навукова-гуманітарнай аргументатыўнай практыцы. Падкрэсліваецца роля кантэкстуальна-сітуацыйных фактараў (сацыяльны, гістарычны, культурны фон; актуальная мадэль адрасата) у інтэрпрэтацыі і рэканструкцыі імпліцытных ведаў і ацэнак, якія ўтрымліваюцца ў фонавай інфармацыі.

Słowa kluczowe:

фонавыя веды,гуманітарны дыскурс,навуковая камунікацыя,аргументацыя,беларуская мова

Bibliografia

Adula Tadèvuš. 2016. Intèlektual′ny kapital u dynamicy hramadstva XXI stahoddzja. "Vesci NAN Belarusi. Seryja humanitarnyx navuk" № 3: 4-11 [Адула Тадэвуш. 2016. Інтэлектуальны капітал у дынаміцы грамадства ХХІ стагоддзя. "Весці НАН Беларусі. Серыя гуманітарных навук" № 3: 4-11].

Alekseev Aleksandr. 1991. Argumentaciâ. Poznanie. Obŝenie. Moskva: MGU [Алексеев Александр. 1991. Аргументация. Познание. Общение. Москва: МГУ].

Arutûnova Nina. 1981. Faktor adresata. «Izvestiâ AN SSSR. Seriâ literatury i âzyka» t. 40, vyp. 4: 356-367 [Арутюнова Нина. 1981. Фактор адресата. «Известия АН СССР. Серия литературы и языка» т. 40, вып. 4: 356-367].

Biazliepkina Aksana. 2010. Litaraturnyja dyskusii miažy XX-XXI stst. u SMI i Internecie: nacyjanaĺnaja spiecyfika. "Viesnik BDU. Sieryja 4. Filalohija. Žurnalistyka. Piedahohika" № 4: 60-63 [Бязлепкіна Аксана. 2010. Літаратурныя дыскусіі мяжы ХХ-ХХІ стст. у СМІ і Інтэрнэце: нацыянальная спецыфіка. "Веснік БДУ. Серыя 4. Філалогія. Журналістыка. Педагогіка" № 4: 60-63].

Cortini Michela, Manuti Amelia, Mininni Giuseppe. 2006. Rhetorical argumentation in Italian academic discourse. "Argumentation" vol. 20, в„– 1: 101-124.

https://doi.org/10.1007/s10503-006-9001-3

Demʹânkov Valerij. 2001. Lingvističeskaâ interpretaciâ teksta: universalʹnye i nacionalʹnye (idioètničeskie) strategii. V: Âzyk i kulʹtura. Fakty i cennosti. Red. E. Kubrâkova, T. Ânko. Moskva: Âzyki slavânskoj kulʹtury [Демьянков Валерий. 2001. Лингвистическая интерпретация текста: универсальные и национальные (идиоэтнические) стратегии. В: Язык и культура. Факты и ценности. Ред. Е. Кубрякова, Т. Янко. Москва: Языки славянской культуры].

Drako Ihar. 2008. Hramadstva i pošuk idej. "Bielaruskaja dumka" № 1: 54-58 [Драко Ігар. 2008. Грамадства і пошук ідэй. "Беларуская думка" № 1: 54-58].

https://doi.org/10.1024/2008.01.18

Gasparov Boris. 1996. Âzyk, pamâtʹ, obraz. Lingvistika âzykovogo suŝestvovaniâ. Moskva: Novoe literaturnoe obozrenie [Гаспаров Борис. 1996. Язык, память, образ. Лингвистика языкового существования. Москва: Новое литературное обозрение].

Hryckova Kacjaryna. 2005. Spiecyfika siamiejnaha ŭzajemadziejannia ŭ padlietkavym uzroscie. "Viesci BPDU. Sieryja 1. Piedahohika. Psichalohija. Filalohija" № 1 (43): 40-44 [Грыцкова Кацярына. 2005. Спецыфіка сямейнага ўзаемадзеяння ў падлеткавым узросце. "Весці БПДУ. Серыя 1. Педагогіка. Псіхалогія. Філалогія" № 1 (43): 40-44].

https://doi.org/10.3151/coj1975.43.12_40

Husakoŭ Uladzimir, Kavalenja Aljaksandr. 2020. Zaxavaem belaruskuju movu - zaxavaem belaruskuju dušu. "Vesci NAN Belarusi. Seryja humanitarnyx navuk" t. 65, № 4: 391-400 [Гусакоў Уладзімір, Каваленя Аляксандр. 2020. Захаваем беларускую мову - захаваем беларускую душу. "Весці НАН Беларусі. Серыя гуманітарных навук" т. 65, № 4: 391-400].

https://doi.org/10.29235/2524-2369-2020-65-4-391-400

Iŭčankaŭ Viktar. 2011. Slova i iscina ŭ paradyhmie sučasnaj žurnalistyki. "Viesnik BDU. Sieryja 4. Filalohija. Žurnalistyka. Piedahohika" № 2: 83-86 [Іўчанкаў Віктар. 2011. Слова і ісціна ў парадыгме сучаснай журналістыкі. "Веснік БДУ. Серыя 4. Філалогія. Журналістыка. Педагогіка" № 2: 83-86].

Karasik Vladimir. 2002. Âzykovoj krug: ličnostʹ, koncepty, diskurs. Volgograd: Peremena [Карасик Владимир. 2002. Языковой круг: личность, концепты, дискурс. Волгоград: Перемена].

Kavalenja Aljaksandr. 2009. Nacyjanal′naja Akadèmija navuk Belarusi: vytoki, historyja, sučasnasc′. "Vesci NAN Belarusi. Seryja humanitarnyx navuk" № 1: 9-21 [Каваленя Аляксандр. 2009. Нацыянальная Акадэмія навук Беларусі: вытокі, гісторыя, сучаснасць. "Весці НАН Беларусі. Серыя гуманітарных навук" № 1: 9-21].

Kaŭrus Ales′. 2011. Karèktyzmy-rèdaktyzmy, abo Jak robim praŭki: z nazirannjaŭ rèdaktara i navukoŭcy. "Rodnae slova" № 5: 47-52 [Каўрус Алесь. 2011. Карэктызмы-рэдактызмы, або Як робім праўкі: з назіранняў рэдактара і навукоўцы. "Роднае слова" № 5: 47-52].

Kurcova Vieranika. 2001. Ruskamoŭnaje maŭliennie bielarusaŭ: da pytannia jaho kvalifikacyjnych acenak. "Bielaruskaja linhvistyka" vyp. 51: 17-22 [Курцова Вераніка. 2001. Рускамоўнае маўленне беларусаў: да пытання яго кваліфікацыйных ацэнак. "Беларуская лінгвістыка" вып. 51: 17-22].

https://doi.org/10.1007/BF03544773

Lakotka Aljaksandr. 2014. Akadèmičnaja navuka - razviccju nacyjanal′naj kul′tury. "Vesci NAN Belarusi. Seryja humanitarnyx navuk" № 1: 74-87 [Лакотка Аляксандр. 2014.

Акадэмічная навука - развіццю нацыянальнай культуры. "Весці НАН Беларусі. Серыя гуманітарных навук" № 1: 74-87].

Lazarèvič Anatolij. 2007. Ad inavacyj u navucy da inavacyj u hramadstve. "Vesci NAN Belarusi. Seryja humanitarnyx navuk" № 1: 4-9 [Лазарэвіч Анатолій. 2007. Ад інавацый у навуцы да інавацый у грамадстве. "Весці НАН Беларусі. Серыя гуманітарных навук" № 1: 4-9].

Lyč Hienadź. 2003. Čystaje pavietra zrobić nas bahaciejami? "Bielaruskaja dumka" № 2: 168-173 [Лыч Генадзь. 2003. Чыстае паветра зробіць нас багацеямі? "Беларуская думка" № 2: 168-173].

Makarov Mihail. 2003. Osnovy teorii diskursa. Moskva: Gnozis [Макаров Михаил. 2003. Основы теории дискурса. Москва: Гнозис].

Myslivec Mikalaj. 2004. Sacyjal′nae samavyznačènne i kaštoŭnasnyja aryentacyi belaruskix studèntaŭ. "Vesci NAN Belarusi. Seryja humanitarnyx navuk" № 4: 11-16 [Мыслівец Мікалай. 2004. Сацыяльнае самавызначэнне і каштоўнасныя арыентацыі беларускіх студэнтаў. "Весці НАН Беларусі. Серыя гуманітарных навук" № 4: 11-16].

Nikicenka Pëtr. 2009. Humanitarnyja navuki jak pryjarytètny faktar inavacyjnaha razviccja krainy. "Vesci NAN Belarusi. Seryja humanitarnyx navuk" № 1: 4-8 [Нікіценка Пётр. 2009. Гуманітарныя навукі як прыярытэтны фактар інавацыйнага развіцця краіны. "Весці НАН Беларусі. Серыя гуманітарных навук" № 1: 4-8].

Novikaŭ Valeryj. 2001. Rètraspektyŭny pohljad na prablemu sacyjal′naha prahrèsu. "Vesci NAN Belarusi. Seryja humanitarnyx navuk" № 2: 5-10 [Новікаў Валерый. 2001. Рэтраспектыўны погляд на праблему сацыяльнага прагрэсу. "Весці НАН Беларусі. Серыя гуманітарных навук" № 2: 5-10].

Padaljak Taccjana. 2015. Zlačynstvy suprac′ čalavectva ne majuc′ tèrminu daŭnasci: da pytannja ab rèabilitacyi (heraizacyi) nacyzmu "Vesnik BDU. Seryja 4. Filalohija. Žurnalistyka. Pedahohika" № 1: 62-66 [Падаляк Таццяна. 2015. Злачынствы супраць чалавецтва не маюць тэрміну даўнасці: да пытання аб рэабілітацыі (гераізацыі) нацызму. "Веснік БДУ. Серыя 4. Філалогія. Журналістыка. Педагогіка" № 1: 62-66].

Padučeva Elena. 2004. Implikatura i inferenciâ. V: Dinamičeskie modeli v semantike leksike. Moskva: Âzyki slavânskoj kulʹtury [Падучева Елена. 2004. Импликатура и инференция. В: Динамические модели в семантике лексике. Москва: Языки славянской культуры].

Rakava Aksana. 2001. Sučasnyja palityčnyja partyi ŭ Belarusi. "Vesci NAN Belarusi. Seryja humanitarnyx navuk" № 3: 20-25 [Ракава Аксана. 2001. Сучасныя палітычныя партыі ў Беларусі. "Весці НАН Беларусі. Серыя гуманітарных навук" № 3: 20-25].

Rees Agnes van. 2001. Argument interpretation and reconstruction. In: Crucial concepts in argumentation theory. Ed. F. H. van Eemeren. Amsterdam: Amsterdam University Press.

Rèmišèŭski Kanstancin. 2003. Neihravoe kino: antynomija èkrannyx medyja. "Vesci NAN Belarusi. Seryja humanitarnyx navuk" № 3: 75-80 [Рэмішэўскі Канстанцін. 2003. Неігравое кіно: антыномія экранных медыя. "Весці НАН Беларусі. Серыя гуманітарных навук" № 3: 75-80].

Sadoŭskaja Anžalika. 2011. Kaxanne ŭ moŭnaj karcine svetu belarusaŭ. "Rodnae slova" № 5: 53-57 [Садоўская Анжаліка. 2011. Каханне ў моўнай карціне свету беларусаў. "Роднае слова" № 5: 53-57].

Saladoŭnikaŭ Sjarhej. 2001. Panjacce xaosu i jaho mesca ŭ razvicci sacyjal′nyx skladanyx sistèm. "Vesci NAN Belarusi. Seryja humanitarnyx navuk" № 3: 26-32 [Саладоўнікаў Сяргей. 2001. Паняцце хаосу і яго месца ў развіцці сацыяльных складаных сістэм. "Весці НАН Беларусі. Серыя гуманітарных навук" № 3: 26-32].

Savčuk Tatʹâna. 2018a. Argumentaciâ v russko- i belorusskoâzyčnom naučno-gumanitarnom diskurse. Minsk: BGU [Савчук Татьяна. 2018а. Аргументация в русско- и белорусскоязычном научно-гуманитарном дискурсе. Минск: БГУ].

Savčuk Tatʹâna. 2018b. Implicitnye èlementy v strukture argumentacii: problemy interpretacji i sposoby vosstanovleniâ. "Respectus Philologicus" № 33 (38): 27-37 [Савчук Татьяна. 2018б. Имплицитные элементы в структуре аргументации: проблемы интерпретации и способы восстановления. "Respectus Philologicus" № 33 (38): 27-37].

https://doi.org/10.15388/RESPECTUS.2018.33.38.03

Savčuk Tatʹâna. 2022. Èkspertnye znaniâ v gumanitarnom naučnom diskurse: lingvoargumentologičeskoe izmerenie. "Viesnik Bresckaha ŭniviersiteta. Sieryja 3, Filalohija. Piedahohika. Psichalohija" № 3: 52-61 [Савчук Татьяна. 2022. Экспертные знания в гуманитарном научном дискурсе: лингвоаргументологическое измерение. "Веснік Брэсцкага ўніверсітэта. Серыя 3. Філалогія. Педагогіка. Псіхалогія" № 3: 52-61].

Smol′skaja Kryscina. 2011. Sučasnaja belaruskaja dramaturhija ŭ sacyjakul′turnym kantèksce: asnoŭnyja kirunki i prablematyka. "Vesci NAN Belarusi. Seryja humanitarnyx navuk" № 1: 77-81 [Смольская Крысціна. 2011. Сучасная беларуская драматургія ў сацыякультурным кантэксце: асноўныя кірункі і праблематыка. "Весці НАН Беларусі. Серыя гуманітарных навук" № 1: 77-81].

Smol′ski Ryčard. 2008. Mastacki lider - nie pasada, a misija. "Bielaruskaja dumka" № 3: 62-67 [Смольскі Рычард. 2008. Мастацкі лідэр - не пасада, а місія. "Беларуская думка" № 3: 62-67].

Sluiter Ineke. 2021. Old Is the New New: The Rhetoric of Anchoring Innovation. In: The Language of Argumentation. Eds. R. Boogaart et al. Dordrecht: Springer.

https://doi.org/10.1007/978-3-030-52907-9_13

Stasel′ka Kiryl. 2017. Intèlektual′naja asoba ŭ sučasnaй sacyjal′naй prastory. "Vesci NAN Belarusi. Seryja humanitarnyx navuk" № 4: 23-32 [Стаселька Кірыл. 2017.

Інтэлектуальная асоба ў сучаснай сацыяльнай прасторы. "Весці НАН Беларусі. Серыя гуманітарных навук" № 4: 23-32].

Straĺcoŭ Barys. 2003. Masavaja infarmacyja biez udzielu mas? "Bielaruskaja dumka" № 12: 154-158 [Стральцоў Барыс. 2003. Масавая інфармацыя без удзелу мас? "Беларуская думка" № 12: 154-158].

Uladykoŭskaja Ljuboŭ. 2012. Sacyjakul′turnae vymjarènne sučasnasci: da pytannja belaruskaj kul′turnaj stratèhii. «Sociologičeskij alʹmanah» vyp. 3: 174-186 [Уладыкоўская Любоў. 2012. Сацыякультурнае вымярэнне сучаснасці: да пытання беларускай культурнай стратэгіі. «Социологический альманах» вып. 3: 174-186].

Xankevič Andrèj. 2004. Infarmatyzacyja sacyjal′naha hramadstva. "Vesci NAN Belarusi. Seryja humanitarnyx navuk" № 4: 5-10 [Ханкевіч Андрэй. 2004. Інфарматызацыя сацыяльнага грамадства. "Весці НАН Беларусі. Серыя гуманітарных навук" № 4: 5-10].

Zaxarava Natallja. 2002. Aptymizacyja ŭzaemadzejannja faktaraŭ sacyjapryrodnaha razviccja. "Vesci NAN Belarusi. Seryja humanitarnyx navuk" № 3: 5-10 [Захарава Наталля. 2002. Аптымізацыя ўзаемадзеяння фактараў сацыяпрыроднага развіцця. "Весці НАН Беларусі. Серыя гуманітарных навук" № 3: 5-10].

Žaunjarovič Pjatro. 2022. Rèdaktarski analiz belaruskamounaha kantèntu karparatyunaha saй ta (na prykladze saй tau kampaniй "Alivaryja" i "Krynica"). "Časopis BDU.

Žurnalistyka" № 2: 43-49 [Жаў няровіч Пятро. 2022. Рэдактарскі аналіз беларускамоў нага кантэнту карпаратыў нага сай та (на прыкладзе сай таў кампаній "Аліварыя" і "Крыніца"). "Часопіс БДУ. Журналістыка" № 2: 43-49].

Žerbilo Tatʹâna. 2010. Slovarʹ lingvističeskih terminov. Nazranʹ: OOO "Piligrim" [Жербило Татьяна. 2010. Словарь лингвистических терминов. Назрань: ООО «Пилигрим»].

Podobne publikacje