“Войнакультура” і “фантомы г історыі”: да прачытання Васіля Быкава

Abstrakt

Артыкул прысвечаны новаму прачытанню літаратурнай творчасці В. Быкава (1924–2003), выдатнага беларускага празаіка, які ўспрымаецца як ветэран вайны 1941–1945 гг., што піша пра яе выключна трагічна, рэалістычна і аўтабіяграфічна. Пра В. Быкава, намінанта на Нобелеўскую прэмію, напісана шмат салідных навуковых прац. Аднак аўтарка артыкула лічыць прынятыя ў літаратуразнаўстве пазіцыі палемічнымі і ўводзіць некалькі актуальных літаратуразнаўчых і сацыяльных катэгорый, каб паказаць творчасць пісьменніка зусім з іншага боку, дзе гаворка вядзецца не пра ваенную памяць, а пра вайну ўяўную, выкарыстаную метафарычна, што хавае сапраўдны змест аўтарскага твора. На жаль, многія метафары і алегорыі В. Быкава чытачы і сёння не распазнаюць, таму яго прозу, нават напярэдадні 100-годдзя пісьменніка, можна аднесці да “непрачытаных тэкстаў”. У сувязі з чым узнікла неабходнасць новага прачытання В. Быкава, каб паказаць чытачу спецыфічныя літаратурныя сродкі, якія пісьменнік выкарыстоўвае ў адным са сваіх выдатных твораў – Альпійскай баладзе (1963), а таксама з дапамогай некаторых інтэрпрэтацыйных прыёмаў патлумачыць чытачу, як В. Быкаў выяўляе сваё глыбокае веданне еўрапейскай культуры і робіць яе падставаю ўласнай творчасці. З развагаў у артыкуле вынікае, што асноўнай тэмай творчасці В. Быкава з’яўляецца патрыятычны клопат аб змене палітычнага кірунку дзяржавы, адмаўленне ад рэпрэсій і вяртанне да агульнаеўрапейскіх каранёў і вартасцяў.