Oryginalny artykuł naukowy
Acta Albaruthenica

Апісанне вяселля ў рамане Фларыяна Чарнышэвіча Nadberezyńcy як этнаграфічная крыніца

2025, Tom 25

Alena Leshkevich

0009-0009-8376-7736

Uniwersytet Warszawski, Polska

DOI

10.31338/2720-698Xaa.25.13

Data publikacji

13.02.2026

Data otrzymania

18.03.2025

Data akceptacji

20.05.2025

Model publikowania

otwarty dostęp

Rodzaj licencji

CC BY-NC 4.0 Int.

Dziedzina

Dziedzina nauk humanistycznych

Dyscyplina

literaturoznawstwo, językoznawstwo

Język publikacji

białoruski

Pliki do pobrania

PDF 415 KB

Artykuł

Liczba wyświetleń:122

Liczba pobrań:124

Cytowania Crossref:0

Wynik Altmetric:0

Abstrakt

У артыкуле аналізуецца апісанне вясельнага абраду ў рамане Надбярэзінцы (1942) польскага пісьменніка родам з Усходняй Беларусі Фларыяна Чарнышэвіча (1900–1964). Згодна з сюжэтам, вяселле адбываецца ў 1918 г. у дробнашляхецкай вёсцы Смалярня. Яе прататыпам стала вёска Перасека, дзе пісьменнік жыў у 1911–1920 гг. і якая ўжо не існуе; бліжэйшы населены пункт – в. Убалаць Клічаўскага раёна. Ведаючы час і месца, дзе адбывалася апісанае вяселле, аўтарка артыкула параўнала некаторыя складовыя часткі абраду са звесткамі з этнаграфічных крыніц. Для параўнальнага аналізу былі выбраны элементы, якія ў найбольшай ступені адлюстроўваюць рэгіянальную спецыфіку вяселля (песні), а таксама пасад – частку абраду, якая магла праходзіць па-рознаму на шляхецкіх і сялянскіх вяселлях. Аналіз паказаў, што ў рамане Надбярэзінцы, дзеянне якога разгортваецца ва Усходняй Беларусі, аўтар выкарыстаў этнаграфічныя дэе ён жыў у пачатку 1920-х. гг.

Słowa kluczowe:

сямейныя абрады,вяселле,вясельныя песні,Фларыян Чарнышэвіч,беларускія палякі,дробная шляхта

Bibliografia

Bajków Bartosz, Maksimiuk Diana. 2024. Florian Czarnyszewicz. Biografia, t. 1: Znad Berezyny nad La Platę. Białystok–Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej.

Cieśluk Krystyna. 2013. Ocalić od zapomnienia – dawne ludowe tradycje weselne w gminie Lipsk. „Biuletyn Konserwatorski Województwa Podlaskiego” 19: 183–224.

Cvirka Kastus′, Mažèjka Zinaida, Bandarčyk Vasil′, Fjadosik Anatol′ (ukl. i rèd.). 1978. Vjaselle: Abrad. Minsk: Navuka i tèxnika [Цвірка Кастусь, Мажэйка Зінаіда, Бандарчык Васіль, Фядосік Анатоль (укл. і рэд.). 1978. Вяселле: Абрад. Мінск: Навука і тэхніка].

Czarnyszewicz Florian. 2016. Nadberezyńcy. Kraków: Arcana.

Czarnyszewicz Florian. 2017. Losy pasierbów. Łomianki: Wydawnictwo LTW.

Dworakowski Stanisław. 1935. Zwyczaje rodzinne w powiecie Wysoko-Mazowieckim. Warszawa: Towarzystwo Naukowe Warszawskie.

Dworakowski Stanisław. 1939. Szlachta zagrodowa we wschodnich powiatach Wołynia i Polesia. Warszawa: Komitet do spraw szlachty zagrodowej.

Gura Aleksandr. 2009. Posad. V: Nikita Tolstoj (red.). Slavjanskie drevnosti. Ètnolingvističeskij slovarʹ. T. 4. Moskva: Meždunarodnye otnošenija. 183–186 [Гура Александр. 2009. Посад (183–186). В: Никита Толстой (ред). Славянские древности. Этнолингвистический словарь. Т. 4. Москва: Международные отношения. 183–186].

Hilevič Nil (ukl). 1979. Liryka belaruskaha vjasellja. Minsk: Vyšèjšaja škola [Гілевіч Ніл (укл). 1979. Лірыка беларускага вяселля. Мінск: Вышэйшая школа].

Janučonak Dr. P. 1952. Trahedyja z′ njas′vedamas′ci (z′ historyi Belarusi XIX–XX stahodz′dzjaŭ), “Veda” 11–12(16–17) (listapad – snežan′): 321–334 [Янучонак Др. П. 1952. Трагедыя зь нясьведамасьці (зь гісторыі Беларусі ХІХ–ХХ стагодзьдзяў), “Веда” 11–12(16–17) (лістапад – снежань): 321–334].

Leshkevich Alena. 2022. Apisannie šliachieckaha palieskaha viasiellia 1930-ch hh. u Stanislava Dvarakoŭskaha i sučasnyja zapisy pa jaho sliadach. “Bielaruski faĺklor: Materyjaly i dasliedavanni” 9: 228–254 [Ляшкевіч Алена. 2022. Апісанне шляхецкага палескага вяселля 1930-х гг. у Станіслава Дваракоўскага і сучасныя запісы па яго слядах. “Беларускі фальклор: Матэрыялы і даследаванні” 9: 228–254].

Leshkevich Alena. 2025. Apisanne abrada valačobnictva ŭ ramane Flaryjana Čarnyšèviča “Vicik Žyvica” jak ètnahrafičnaja krynica. “Bielaruski faĺklor: Materyjaly i dasliedavanni” 12: 169–189 [Ляшкевіч Алена. 2025. Апісанне абрада валачобніцтва ў рамане Фларыяна Чарнышэвіча “ Віцік Жывіца” як этнаграфічная крыніца. “Беларускі фальклор: Матэрыялы і даследаванні” 12: 169–189].

Majchrzak Józef. 2014. Folklor ziemi kępińskiej. Kępno: Muzeum Ziemi Kępińskiej im. T.P. Potworowskiego.

Malaš Leanila, Mažèjka Zinaida, Hrynblat Masej, Fjadosik Anatol′ (ukl. i rèd.). 1981. Vjaselle: Pesni. U 6-ci kn. Kn. 2. Minsk: Navuka i tèxnika [Малаш Леаніла, Мажэйка Зінаіда, Грынблат Масей, Фядосік Анатоль (укл. і рэд.). 1981. Вяселле: Песні. У 6-ці кн. Кн. 2. Мінск: Навука і тэхніка].

Malaš Leanila, Mažèjka Zinaida, Fjadosik Anatol′ (ukl. i rèd.). 1988. Vjaselle: Pesni. U 6-ci kn. Kn. 6. Minsk: Navuka i tèxnika [Малаш Леаніла, Мажэйка Зінаіда, Фядосік Анатоль (укл. і рэд.). 1988. Вяселле: Песні. У 6-ці кн. Кн. 6. Мінск: Навука і тэхніка].

Malaš Lieanila. 1989a. Pasad. U: Ivan Šamjakin (rèd.). Etnahrafija Bielarusi: encyklapiedyja. Minsk: Bielaruskaja savieckaja encyklapiedyja. 390–391 [Малаш Леаніла. 1989a. Пасад. У: Іван Шамякін (рэд.). Этнаграфія Беларусі: энцыклапедыя. Мінск: Беларуская савецкая энцыклапедыя. 390–391].

Malaš Lieanila. 1989b. Vjaselle. U: Ivan Šamjakin (rèd.). Etnahrafija Bielarusi: encyklapiedyja. Minsk: Bielaruskaja savieckaja encyklapiedyja. 126–128 [Малаш Леаніла. 1989b. Вяселле. У: Іван Шамякін (рэд.). Этнаграфія Беларусі: энцыклапедыя. Мінск: Беларуская савецкая энцыклапедыя. 126–128].

Mazurowski Zygmunt. 1927. Cisownicka pieśn ludowa. Luków: nakładem autora.

Mixajlec Mixail. 2017. Raman Flaryjana Čarnyšèviča “Nadbjarèzincy” jak krynica vyvučènnja kul′tury paljakaŭ Usxodnjaj Belarusi pačatku XX st. U: Valjancin Mixedz′ka (rèd.). Belarus′ u XIX–XXI st.: ètnakul′turnyja tradycyi i nacyjanal′na-dzjaržaŭnyja pracèsy. Homel′: HDU imja F. Skaryny. 196–202 [Міхайлец, Міхаіл. 2017. Раман Фларыяна Чарнышэвіча “Надбярэзінцы” як крыніца вывучэння культуры палякаў Усходняй Беларусі пачатку ХХ ст. У: Валянцін Міхедзька (рэд.). Беларусь у ХІХ–ХХІ ст.: этнакультурныя традыцыі і нацыянальна-дзяржаўныя працэсы. Гомель: ГДУ імя Ф. Скарыны. 196–202].

Nowak Tomasz M. 2005. Tradycje muzyczne społeczności polskiej na Wilenszczyźnie. Warszawa: Towarzystwo Naukowe Warszawskie, Instytut Muzykologii Uniwersytetu Warszawskiego.

Novak Valiancina. 2010. Faĺklarystyka: tekst liekcyi pa temie “Riehijanaĺnyja asablivasci viasieĺnych tradycyj” dlia studentaŭ spiecyjaĺnasci 1- 21 05 01 “Bielaruskaja filalohija”. Homieĺ: HDU imia F. Skaryny [Новак Валянціна. 2010. Фалькларыстыка: тэкст лекцыі па тэме “ Регіянальныя асаблівасці вясельных традыцый” для студэнтаў спецыяльнасці 1- 21 05 01 “Беларуская філалогія”. Гомель: ГДУ імя Ф. Скарыны] [online] https://elib.gsu.by/bitstream/123456789/1887/1/%D0%9D%D0%9E%D0%92%D0%90%D0%9A%D0%92~4.pdf [15.07.2024].

Novak Valiancina (red.). 2014. Hlyboččyny duchoŭnasci hlybini: narodnaja duchoŭnaja kultura Hlybockaha rajona. Minsk: BIeLTA [Новак Валянціна (рэд.). 2014. Глыбоччыны духоўнасці глыбіні: народная духоўная культура Глыбоцкага раёна. Мінск: БЕЛТА].

Polskie pieśni z Grodzieńszczyzny [online] https://www.polskiepiesni.pl/ [10.06.2024].

Stahanovič Maryja. 2012. Mae ŭspaminy. Minsk: Limaryus [Стагановіч Марыя. 2012. Mae ўспаміны. Мінск: Лімарыус].

Szymańska Janina, Dahlig Piotr, Przerębski Zbigniew, Belawski Ludwik (red). 2016. Podlasie. Część II. Pieśni i obrzędy rodzinne. Warszawa: Instytut sztuki PAN.

Skwarczyński Zdzisław. 1984. Przyśpiewki weselne Jeżowa i okolic. „Prace Polonistyczne” 40: 335–372.

Varfalameeva Tamara. 1998. Pesni belaruskaha Panjamonnja. Minsk: Belaruskaja navuka [Варфаламеева Тамара. 1998. Песні беларускага Панямоння. Мінск: Беларуская навука].

Varfalameeva Tamara (rèd.). 2006. Tradycyjnaja mastackaja kul′tura belarusaŭ. U 6 t. T. 3. Hrodzenskae Panjamonne. U 2 kn. Kn. 1. Minsk: Vyšèjšaja škola [Варфаламеева Тамара (рэд.). 2006. Традыцыйная мастацкая культура беларусаў. У 6 т. Т. 3. Гродзенскае Панямонне. У 2 кн. Кн. 1. Мінск: Вышэйшая школа].

Varfalameeva Tamara (rèd.). 2010. Tradycyjnaja mastackaja kul′tura belarusaŭ. U 6 t. T. 5. Cèntral′naja Belarus′. U 2 kn. Kn. 1. Minsk: Vyšèjšaja škola [Варфаламеева Тамара (рэд.). 2010. Традыцыйная мастацкая культура беларусаў. У 6 т. Т. 5. Цэнтральная Беларусь. У 2 кн. Кн. 1. Мінск: Вышэйшая школа].

Varfalameeva Tamara. 2017. Sjamejnyja abrady i zvyčai (z CD). Minsk: Vyšèjšaja škola [Варфаламеева Тамара. 2017. Сямейныя абрады і звычаі (з CD). Мінск: Вышэйшая школа].

Wesele kresowe [online] https://zl.pawet.net/zl/1996_21/12.html [10.06.2024].

Zacharava Viera (ukl. i red.). 1984. Palieskaje viasiellie. Minsk: Vydaviectva “Univiersiteckaje” [Захарава Вера (укл. і рэд.). 1984. Палескае вяселле. Мінск: Выдавецтва “Універсітэцкае”].

Zadencka Maria. 1995. W poszukiwaniu utraconej ojczyzny: obraz Litwy i Białorusi w twórczości wybranych polskich pisarzy emigracyjnych. Uppsala: AUU.