Oryginalny artykuł naukowy
Acta Albaruthenica

Рамантызацыя і экзатызацыя вобраза літоўца ў творах У. Караткевіча, А. Куляшова і А. Якімовіча пра паўстанне 1863‒1864 гадоў

2025, Tom 25

Victor Khalipov

0000-0003-0328-7716

Klaipeda University, Lithuania

DOI

10.31338/2720-698Xaa.25.12

Data publikacji

13.02.2025

Data otrzymania

16.04.2025

Data akceptacji

18.06.2025

Model publikowania

otwarty dostęp

Rodzaj licencji

CC BY-NC 4.0 Int.

Dziedzina

Dziedzina nauk humanistycznych

Dyscyplina

literaturoznawstwo, językoznawstwo

Język publikacji

białoruski

Pliki do pobrania

PDF 371 KB

Artykuł

Liczba wyświetleń:142

Liczba pobrań:106

Cytowania Crossref:0

Wynik Altmetric:0

Abstrakt

У творах У. Караткевіча пра паўстанне 1863‒1864 гадоў вобраз літоўца набывае новыя, раней не характэрныя для беларускай літаратуры, рысы – рамантызуецца і экзатызуецца. Як гетэравобраз ён супрацьпастаўляецца аўтавобразу беларуса не як “дрэнны”, “злы”, “няправільны”, а як “дзіўны”, “незвычайны”, “нязвыклы”. Змяняецца і яго сацыяльны статус, цяпер ён часта ўвязваецца з гераізаванымі постацямі каталіцкіх святароў. Гэтай новай традыцыі прытрымліваюцца і некаторыя іншыя аўтары другой паловы ХХ ст. – А. Куляшоў і А. Якімовіч.

Słowa kluczowe:

беларуская літаратура,этнатып літоўца,імагалогія,экзатызацыя,вобраз каталіцкага святара

Bibliografia

Aleksandrovič Andrèj. 1924. Palët u minulae. Ad Kalinoŭskaha da našyx dzën. “Maladnjak” 5: 33–52 [Александровіч Андрэй. 1924. Палёт у мінулае. Ад Каліноўскага да нашых дзён. “Маладняк” 5: 33–52].

Baxanovič Natalʹja, 2018. Obrazy poljaka i belorusa-litvina v mnogojazyčnoj literature Belarusi XIX stoletija. „Studia Rossica Gedanensia” 5: 233–250 [Баханович Наталья, 2018. Образы поляка и белоруса-литвина в многоязычной литературе Беларуси XIX столетия. „Studia Rossica Gedanensia” 5: 233–250].

Baxanovič Natallja, Varabej Maryna, Trafimčyk Anatol′. 2023. Mastacki vobraz Bac′kaŭščyny ŭ litaratury Belarusi XIX stahoddzja. Minsk: Belaruskaja navuka [Бахановіч Наталля, Варабей Марына, Трафімчык Анатоль. 2023. Мастацкі вобраз Бацькаўшчыны ў літаратуры Беларусі XIX стагоддзя. Мінск: Беларуская навука].

Butyrčyk Hanna, Kazloŭskaja Maryna. 2016. “Kalasy pad sjarpom tvaim” Uladzimira Karatkeviča jak al′tèrnatyŭny varyjant nacyjanal′naha mifa. U: Hanna Butyrčyk (rèd.). Slavjanskija litaratury ŭ kantèksce susvetnaj: da 750-hoddzja sa dnja naradžènnja Dantè Alih’ery i 85-hoddzja Uladzimira Karatkeviča: matèryjaly XII Mižnar. navuk. kanf., Minsk, 22–24 kastr. 2015 h. U 2 č. Č. 2. Minsk: RIVŠ. 8–22 [ Бутырчык Ганна, Казлоўская Марына. 2016. “Каласы пад сярпом тваiм” Уладзімірa Караткевiча як альтэрнатыўны варыянт нацыянальнага міфа. У: Ганна Бутырчык (рэд.). Славянскія літаратуры ў кантэксце сусветнай: да 750-годдзя са дня нараджэння Дантэ Аліг’еры і 85-годдзя Уладзіміра Караткевіча: матэрыялы ХII Міжнар. навук. канф., Мінск, 22–24 кастр. 2015 г. У 2 ч. Ч. 2. Мінск: РІВШ. 8–22].

Gercen Aleksandr. 1958. Grodnenskaja istorija (Semaško, Filaret). U: Gercen Aleksandr. Sobranie sočinenij: v 30 tomax. T. 13. Moskva: Izdatelʹstvo Akademii nauk SSSR [Герцен Александр. 1958. Гродненская история (Семашко, Филарет). У: Герцен Александр. Собрание сочинений: в 30 томах. Т. 13. Москва: Издательство Академии наук СССР. 390–391].

Harnoŭskaja Vera. 2010. Tèkstalahičnae pračytanne trahedyi U. Karatkeviča “Kastus′ Kalinoŭski” (varyjanty 1963, 1990 hh.). U: Ljudmila Sin′kova (rèd). Belaruskae litaraturaznaŭstva: navukova-metadyčny zbornik. Vyp. 8. Minsk: BDU, Parkus pljus. 27–30 [Гарноўская Вера. 2010. Тэксталагічнае прачытанне трагедыі У. Караткевіча “ Кастусь Каліноўскі” (варыянты 1963, 1990 гг.). У: Людміла Сінькова (рэд). Беларускае літаратуразнаўства: навукова-метадычны зборнік. Вып. 8. Мінск: БДУ, Паркус плюс. 27–30].

Hnilamëdaŭ Uladzimir, Mikulič Mikalaj (rèd.). 2022. Belaruska-eŭrapejskija litaraturnyja ŭzaemasuvjazi i imahalohija. Minsk: Belaruskaja navuka [Гніламёдаў Уладзімір, Мікуліч Мікалай (рэд.). 2022. Беларуска-еўрапейскія літаратурныя ўзаемасувязі і імагалогія. Мінск: Беларуская навука].

Ilgūnas Gediminas. 2007. Antanas Mackevičius: sukilimo žygiai ir kovos. Vilnius: Versus Aureus.

Jackiewicz Mieczysław. 2024. Maria Kiersnowska z Kupryszek – prababką marszałkini Senatu RP. „Znad Wilii” 3(99): 101–106.

Jakimovič Ales′. 1978. Kastus′ Kalinoŭski. U: Ales′ Jakimovič. Zbor tvoraŭ u 3-x tamax. T. I. Minsk: Mastackaja litaratura. 189–437 [Якімовіч A лесь. 1978. Кастусь Каліноўскі. У: Aлесь Якімовіч. Збор твораў у 3-х тамах. Т. I. Мінск: Мастацкая літаратура. 189–437].

Katilius Algimantas. 2007. Marijonų vienuolynai 1863 m. sukilime ir jų uždarymas. „Lietuvių katalikų mokslo akademijos metraštis” 30: 97–126.

Katilius Algimantas. 2009. Lietuvos vienuolijų dalyvavimas 1863–1864 m. Sukilime. „Lietuvių katalikų mokslo akademijos metraštis” 32: 79–112.

Karatkevič Uladzimir. 1981. Kalasy pad sjarpom tvaim. Minsk: Junactva [Караткевіч Уладзімір. 1981. Каласы пад сярпом тваім. Мінск: Юнацтва].

Karatkevič Uladzimir. 1988. Nel′ha zabyc′. U: Uladzimir Karatkevič. Zbor tvoraŭ: u 8 t. T. 3. Minsk: Mastackaja litaratura. [Караткевіч Уладзімір. 1988. Нельга забыць. У: Уладзімір Караткевіч. Збор твораў: у 8 т. Т. 3. Мінск: Мастацкая літаратура. 5–335].

Karatkevič Uladzimir. 1990. Kastus′ Kalinoŭski. Smerc′ i neŭmiručasc′. U: Uladzimir Karatkevič. Zbor tvoraŭ: u 8 t. T. 8. Minsk: Mastackaja litaratura. 5–97 [Караткевіч Уладзімір. 1990. Кастусь Каліноўскі. Смерць і неўміручасць. У: Уладзімір Караткевіч. Збор твораў: у 8 т. Т. 8. Мінск: Мастацкая літаратура. 5–97].

Klimkovič Mixas′. Kastus′ Kalinoŭski. U: Mixas′ Klimkovič. Zbor tvoraŭ: u 2 t. T. 2. Minsk: Dzjaržvyd BSSR, 1959. 24–52 [Клімковіч Міхась. Кастусь Каліноўскі. У: Міхась Клімковіч. Збор твораў: у 2 т. Т. 2. Мінск: Дзяржвыд БССР. 24–52].

Korbut Viktar. 2023. Litoŭcy i litoŭska-belaruskija adnosiny na staronkax hazet “Naša Dolja” і “Naša Niva” ŭ 1906‒1907 hh. “Studia Interkulturowe Europy Środkowo- Wschodniej” 16: 41‒67 [Корбут Віктар. 2023. Літоўцы і літоўска-беларускія адносіны на старонках газет “Наша Доля” і “Наша Нива” ў 1906‒1907 гг. „Studia Interkulturowe Europy Środkowo-Wschodniej” 16: 41‒67].

Kuljašoŭ Arkadz′. 2003. Xamucius. U: Arkadz′ Kuljašoŭ. Darohi: Veršy, paèmy. Minsk: Mastackaja litaratura. 179–302 [Куляшоў Аркадзь. 2003. Хамуціус. У: Аркадзь Куляшоў. Дарогі: Вершы, паэмы. Мінск: Мастацкая літаратура. 179–302].

Leerssen Joep. 2007. Imagology: History and method. In: Manfred Beller, Joep Leerssen (eds.). Imagology: The cultural construction and literary representation of national characters. A critical survey. Amsterdam: Rodopi. 17–32.

Leerssen Joep. 2016. Imagology: On using ethnicity to make sense of the world. „Iberical, Revue d’études ibériques et ibéro-américaines” 10: 13–31.

Leerssen Joep. 2022. Enmity, Identity, Discourse: Imagology and the State. У: Katharina Edtstadler, Sandra Folie, Gianna Zocco (eds.). New perspectives on imagology. Leiden: Brill. 49‒69.

Lobač Uladzimir, Vnukovič Juras′. 2011. Vobraz litoŭcaŭ u belaruskaj narodnaj kul′tury. U: Alesja Korsak (rèd.). Belaruskae Padzvinne: vopyt, metodyka i vyniki paljavyx i miždyscyplinarnyx dasledavannjaŭ: u 2 častkax. Č. 2. Navapolack: PDU. 167-178 [Лобач Уладзімір, Внуковіч Юрась. 2011. Вобраз літоўцаў у беларускай народнай культуры. У: Алеся Корсак (рэд.). Беларускае Падзвінне: вопыт, методыка і вынікі палявых і міждысцыплінарных даследаванняў: у 2 частках. Ч. 2. Наваполацк: ПДУ. 167‒178].

Makarèvič Ales′. 2022. Asablivasci mastackaha svetu trahedyi U. Karatkeviča “Kastus′ Kalinoŭski (Smerc′ i neŭmiručasc′)” jak mastackaj versii histaryčnyx faktaŭ. “Acta Albaruthenica” 22: 97–122 [Макарэвіч Алесь. 2022. Асаблівасці мастацкага свету трагедыі У. Караткевіча “ Кастусь Каліноўскі ( Смерць і неўміручасць)” як мастацкай версіі гістарычных фактаў. „Acta Albaruthenica” 22: 97–122.

Mašara Mixas′. 1934. S′merc′ Kastusja Kalinoŭskaha. Vil′nja: Vydan′ne St. Hljakoŭskaha i Jaz. Najdzjuka [Машара Міхась. 1934. Сьмерць Кастуся Каліноўскага. Вільня: Выданьне Ст. Глякоўскага і Яз. Найдзюка].

Mečkovskaja Nina. 2002. Nacionalʹno-kulʹturnye oppozicii v mentalʹnosti belorusov (na materiale belorusskix paremij i frazeologizmov s ètnolingvonimami i toponimami). U: Galina Neščimenko (rèd.). Vstreči ètničeskix kulʹtur v zerkale jazyka v sopostavitelʹnom lingvokulʹturnom aspekte. Moskva: Nauka. 215–231 [Мечковская Нина. 2002. Национально-культурные оппозиции в ментальности белорусов ( на материале белорусских паремий и фразеологизмов с этнолингвонимами и топонимами). У: Галина Нещименко (рeд.). Встречи этнических культур в зеркале языка в сопоставительном лингвокультурном аспекте. Москва: Наука. 215–231].

Mel′nikava Anžèla. 2016. Nacyjanal′na-svetapohljadnyja kaardynaty belaruskaj litaratury peršaj trèci XX stahoddzja. Homel′: HDU imja F. Skaryny [Мельнікава Анжэла. 2016. Нацыянальна-светапоглядныя каардынаты беларускай літаратуры першай трэці ХХ стагоддзя. Гомель: ГДУ імя Ф. Скарыны].

Meltzer Francoise. 2001. For Fear of the Fire: Joan of Arc and the Limits of Subjectivity. Chicago: The University of Chicago Press.

Mirovič Eŭscihnej. 1957. Kastus′ Kalinoŭski. U: Eŭscihnej Mirovič. P’esy. Minsk: Dzjaržaŭnae vydavectva BSSR, 1957. 3–68 [Міровіч Еўсцігней. 1957. Кастусь Каліноўскі. У: Еўсцігней Міровіч. П’есы. Мінск: Дзяржаўнае выдавецтва БССР. 3–68].

Nikol′ski Nikalaj, Dudkoŭ Dzjanis, Ločmel′ Iosif (rèd.). 1940. Dakumenty i matèryjaly pa historyi Belarusi. T. 2: (1772–1903 hh.). Minsk: Vydavectva AN BSSR [Нiкольскі Нікалай, Дудкоў Дзяніс, Лочмель Iосіф (рэд.). 1940. Дакументы і матэрыялы па гісторыі Беларусі. Т. 2. (1772–1903 гг.). Мінск: Выдавецтва АН БССР].

Sin′kova Ljudmila. 2015. Komiks: z historyi žanru i jaho funkcyjanavannja na staronkax belaruskaha peryjadyčnaha druku. U: Sergej Dubovik (rèd.). Vizualʹnosemantičeskie sredstva sovremennoj mediaindustrii: materialy Respublikanskoj naučno-praktičeskoj konferencii. Minsk, 20‒21 marta 2015 g. Minsk: Izdatelʹskij centr BGU. 154–158 [Сінькова Людміла. 2015. Комікс: з гісторыі жанру і яго функцыянавання на старонках беларускага перыядычнага друку. У: Сергей Дубовик (рeд). Визуально-семантические средства современной медиаиндустрии: материалы Республиканской научно-практической конференции. Минск, 20‒21 марта 2015 г. Минск: Издательский центр БГУ. 154–158].

Toporov Vladimir. 1990. Obraz “soseda” v stanovlenii ètničeskogo samosoznanija (russko-litovskaja perspektiva). U: Gennadij Litavrin (rèd.). Slavjane i ix sosedi. Ètnopsixologičeskij stereotip v srednie veka. Moskva: Institut slavjanovedenija i balkanistiki AN SSSR. 4–14 [Топоров Владимир. 1990. Образ “соседа” в становлении этнического самосознания (русско-литовская перспектива). У: Геннадий Литаврин (рeд.). Славяне и их соседи. Этно-психологический стереотип в средние века. Москва: Институт славяноведения и балканистики АН СССР. 4–14].

Vnukovič Juras′. 2010. Litoŭcy Belarusi. Ètnalahičnae dasledavanne. Minsk: Belaruskaja navuka [Внуковіч Юрась. 2010. Літоўцы Беларусі. Этналагічнае даследаванне. Мінск: Беларуская навука].

Vol′ny Anatol′. 1926. Kastus′ Kalиnoŭski. U: Anatol′ Vol′ny. Čornakudraja radas′c′. Mensk: Vydan′ne CB “Maladnjaka”. 3–20 [Вольны Анатоль. 1926. Кастусь Калиноўскі. У: Анатоль Вольны. Чорнакудрая радасьць. Менск: Выданьне ЦБ “Маладняка”. 3–20].

Volynec Tatʹjana. 2009. Ètnostereotipy i ix otraženie v jazykovom soznanii belorusov. U: Ivan Rovdo (rèd.). Russkij jazyk: sistema i funkcionirovanie (k 70-letiju filologičeskogo fakulʹteta): sb. materialov IV Meždunar. nauč. konf., g. Minsk, 5–6 maja 2009 g.: v 2 č. Č. 1. Minsk: RIVŠ. 16–24 [Волынец Татьяна. 2009. Этностереотипы и их отражение в языковом сознании белорусов. У: Иван Ровдо (рeд.). Русский язык: система и функционирование (к 70-летию филологического факультета): сб. материалов IV Междунар. науч. конф., г. Минск, 5–6 мая 2009 г.: в 2 ч. Ч. 1. Минск: РИВШ. 16–24]. 37 Xaroška Hanna. 2006. “Xamucius” Arkadzja Kuljašova – vjaršynnae dasjahnenne dramatyčnaha èpasu. U: Arkadij Ruseckij (rèd.). Učenye zapiski UO “Vitebskij gosudarstvennyj universitet im. P. M. Mašerova”. T. 5. 111–132 [Харошка Ганна. 2006. “Хамуціус” Аркадзя Куляшова – вяршыннае дасягненне драматычнага эпасу. У: Аркадий Русецкий (рeд.). Ученые записки УО “Витебский государственный университет им. П. М. Машерова”. Т. 5. 111–132]. 39 Žem

Podobne publikacje